Dieta i suplementy na serce — jakie wybrać i jak stosować?

W czasie pandemii pamiętaj o sercu!

Krótkie, zachmurzone, zimowe dni nie nastrajają zbyt optymistycznie. Do tego dochodzi trudny czas pandemii COVID-19, podczas którego mierzymy się z chorobą swoją lub bliskich, kwarantanną, przedłużoną izolacją, czy nawet ze śmiercią. 

Wszystkie te sytuacje mogą powodować obniżenie nastroju, smutek, stres, żałobę. W takim okresie powinniśmy dbać o swoje zdrowie nie tylko psychiczne, ale również fizyczne. Jeśli czujemy się źle, mamy obniżony nastrój lub depresję, warto skonsultować się z terapeutą, psychologiem, czy psychiatrą. Ale trzeba również pomyśleć o swoim sercu. W okresie przewlekłego stresu wzrasta ryzyko zachorowania na choroby infekcyjne, np. wirusowe typu grypa, COVID-19, co może łączyć się z podwyższonym ryzykiem powikłań kardiologicznych. 

O możliwościach i sposobach wspierania zdrowia i serca rozmawiamy z naszym specjalistą kardiologiem, lek. Henrykiem Helonem.

Co możemy zrobić dla siebie w tak trudnym czasie?

lek.H.Helon NZOZ Revita kardiologlek. Henryk Helon: Myślę, że wbrew pozorom, możemy zrobić bardzo dużo. Warto zastanowić się, czy to jak żyjemy, jest zgodne z zasadami tzw. zdrowego stylu życia. Większość ludzi zna te zasady w teorii, ale już znacznie gorzej wygląda praktyka dnia codziennego. Dlatego wciąż trzeba o nich przypominać. Szczególnie teraz, w okresie pandemii, zdrowy styl życia jest bardzo ważny. Danych na temat znaczenia w profilaktyce chorób — również zakaźnych — dobrej kondycji psychicznej i fizycznej mamy coraz więcej.

Podstawa zdrowego stylu życia to regularna aktywność fizyczna, efektywny sen i zdrowa dieta. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca minimum 150 minut aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności lub 75 minut intensywnej aktywności fizycznej tygodniowo, albo łączenie obu form tych aktywności. 

To naprawdę nie jest dużo, proszę przeliczyć – wychodzi około 20 minut dziennie. Czyli szybki, krótki spacer 10-15 minut w jedną i potem kolejne 10-15 minut w drugą stronę – wystarczy, aby zapewnić organizmowi minimalną, dzienną dawkę ruchu dla zdrowia.

Wysiłek na świeżym powietrzu kilka razy w tygodniu oraz rezygnacja z windy, samochodu czy innych środków komunikacji na krótkich dystansach pomoże schudnąć, poprawić kondycję, samopoczucie i co teraz najważniejsze wzmocni odporność. Jeśli jeździmy komunikacją miejską, wystarczy np. wysiąść kilka przystanków wcześniej.

Bardzo istotne dla wypracowania i utrzymania odporności przez cały rok są także regularny, efektywny i zaspokajający potrzeby organizmu sen oraz urozmaicona, zbilansowana oraz zdrowa dieta, np. śródziemnomorska. 

Jeżeli chodzi o sen, to osoba dorosła potrzebuje ok. 7-8 godzin snu na dobę. Jeżeli redukujemy sen do 4-5 godzin na dobę lub mniej, nasze ciało i mózg nie są w stanie w pełni zregenerować się w nocy. Indywidualne zapotrzebowanie na sen może się różnić, ale istotne jest, aby wstając rano czuć się wyspanym i wypoczętym.

Proszę rozwinąć wątek diety dla serca

lek. H.H.: Tak jak wspomniałem, optymalną dietą dla serca jest tzw. dieta śródziemnomorska. Jeżeli nie znamy szczegółów tej diety, albo nie mamy czasu samemu zapoznawać się jej zasadami, warto udać się do dietetyka, który przygotuje nam miesięczny jadłospis wraz z przepisami adekwatnymi do zaleceń diety śródziemnomorskiej.

Bardzo ważna jest regularność spożywania posiłków, powinny być małe a częste (4-5 dziennie). Dużo osób ma złe nawyki i intensywnie pracując, zapomina o regularnych posiłkach. Jeden czy dwa duże posiłki w ciągu dnia, zwłaszcza wieczorem, nie tylko sprzyjają otyłości, ale też pogarszają jakość snu. 

Często nasza dieta nie zawiera wystarczających ilości istotnych dla zdrowia składników. W Polsce ponad 80% ludzi ma różnie nasilone niedobory witaminy D3, która jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania układu kostnego i układu odpornościowego. Badania obserwacyjne wskazują jednoznacznie, że osoby z niedoborami witaminy D3 są mniej odporne, częściej zapadają np. na COVID-19, ciężej chorują, częściej wymagają hospitalizacji i intensywnej terapii. Jeżeli nie znamy aktualnego poziomu witaminy D3, to warto go zbadać, szczególnie w sezonie zimowym i w razie niedoboru rozpocząć suplementację. Przy niedoborze stosujemy od 2 000 do 4 000 jednostek witaminy D3 na dobę.

Co innego możemy jeszcze zrobić dla zdrowia serca?

lek. H.H.: Powoli rozpoczyna się narodowy program szczepień na COVID-19, ale do czasu gdy zostaniemy zaszczepieni, nadal powinniśmy starać się ograniczać ryzyko zachorowania. Mimo tego, że żadna z proponowanych metod zapobiegania zakażeniu, nie daje pełnej gwarancji, ale wciąż znacznie obniża ryzyko zachorowania i dlatego warto je stosować.

Dla przypomnienia podstawa to zasada DDM:  
- dezynfekcja lub częste mycie rąk, 
- utrzymywanie dystansu społecznego (1,5-2,0 m),  
- prawidłowe noszenie maseczek, zakrywając usta i nos (jak wykazują liczne badania, w ten sposób możemy obniżyć ryzyko infekcji nawet o 65%).

Na koniec chciałem dodać, że są wyniki badań, w których udowodniono, że nałóg palenia może nawet pięciokrotnie zwiększać ryzyko infekcji grypowej. Na tej podstawie można podejrzewać, że osoby palące są też bardziej narażone na inne choroby infekcyjne. Osoby palące mogą sobie pomóc, jeśli zdecydują się na konsekwentną, a nie tylko pozorowaną walkę z nałogiem. Jeśli samodzielne rzucenie palenie nas przerasta, warto skontaktować się z lekarzem i skorzystać z terapii wspierającej pokonanie nałogu. 

A jeżeli ktoś już przeszedł Covid-19, czy powinien wykonać jakieś badania kardiologiczne?

lek. H.H.: Jeżeli już zachorujemy na Covid-19 i przejdziemy go w stopniu umiarkowanym, czy cięższym, po infekcji warto zgłosić się do kardiologa na badania kontrolne. Szczególnie gdy pojawią się wcześniej nieobecne symptomy takie jak: kołatanie serca, wzmożona męczliwość, duszności – w takiej sytuacji trzeba wykonać USG serca (echo serca) i ewentualnie Holter ekg. Na podstawie wyników badań kardiolog ustali, czy występujące objawy stanowią powikłania po przebytej infekcji. Zresztą kontrola kardiologiczna jest wskazana dla każdej osoby po 50. roku życia, bez względu czy przeszła Covid-19, czy nie.

Wracając do odżywiania, czy są jakieś produkty, które powinniśmy spożywać dla wspierania zdrowia naszego serca?

lek. H.H.: Cały czas aktualne są proste zasady żywieniowe, istotne nie tylko w kardiologii:  
– ogranicz spożycie czerwonych mięs na korzyść drobiu i tłustych ryb morskich, ale nie z przemysłowych hodowli! 
– zredukuj spożycie cukru i tłuszczów zwierzęcych (zawierają nasycone kwasy tłuszczowe, nasilające miażdżycę) na rzecz nienasyconych kwasów tłuszczowych zawartych w oliwie i olejach roślinnych np. w oleju rzepakowym, 
– często spożywaj warzywa, szczególnie zielonolistne, powinniśmy je dodawać do każdego posiłku, 
– unikaj wysoko przetworzonej żywności, ponieważ zawiera mnóstwo szkodliwych dodatków (pomocą tu może służyć nowy system oznakowania produktów, są to duże litery od A do E, na kolorowym tle od zielonego przez żółte do czerwonego, którym oznacza się produkty najmniej zdrowe).

Wieloletnie obserwacje wskazują też, że warto korzystać ze sprawdzonych, tradycyjnych warzyw takich jak czosnek, cebula, pory, czy szczypior oraz z owoców cytrusowych, imbiru, kurkumy w towarzystwie pieprzu, które mają korzystny wpływ na odporność. Bardzo cenne są też wszelkie kiszonki np. kapusta, ogórki, buraki, na szczęście często spotykane w polskiej kuchni.

A co z popularnymi suplementami diety?

lek. H.H.: Nie ma suplementów, które wpływają na nasz organizm korzystniej niż zdrowy styl życia. Stosowanie suplementów, bez zmiany stylu życia przyniesie niewiele korzyści. Jeżeli już cierpimy na istotnie niedobory jakiegoś składnika, np. witaminy D3 to warto wiedzieć, że lepiej jest przyjmować ją w formie leku, a nie suplementu. Niedobory zawsze powinny być potwierdzone odpowiednim badaniem laboratoryjnym krwi i dopiero potem suplementowane.

Proszę pamiętać, że w procesie rejestracji i produkcji leków, muszą być spełnione bardzo ostre wymagania jakościowe. Producenci suplementów nie muszą prowadzić badań klinicznych swoich produktów, ponadto suplementy mogą zawierać mniejsze ilości składników aktywnych i dlatego mają słabsze działanie niż leki na receptę. Warto zwrócić uwagę, że często płacimy za nie znacznie więcej niż za leki o podobnym składzie, pokrywając z własnej kieszeni koszty nachalnych reklam. 

Jako przykład można podać preparaty łączone, zawierające magnez z witaminami D3 plus K2 MK7. O ile magnez w tym połączeniu ma sens (jest kofaktorem enzymów związanych z witaminą D3, czyli wzajemnie zwiększają swoje wchłanianie), o tyle niekontrolowane stosowanie witaminy K2 MK7 może nasilać krwawienia wewnętrzne i źle wpływać na tkankę kostną. 

Oczywiście są wyjątki, solidne firmy umieszczają na opakowaniach swoich produktów symbol GLP (z ang. good laboratory practice) lub DPL (dobra praktyka laboratoryjna) oznaczający dobrą praktykę produkcji suplementów. 

Trzeba podkreślić, że każda osoba, która stosuje suplementy bez konsultacji z lekarzem, robi to na własną odpowiedzialność.  

A co z gorącym tematem szczepień?  

lek. H.H.: Szczepienia to bardzo szeroki temat, ale znacznie mniej kontrowersyjny niż opisują to przedstawiciele ruchów antyszczepionkowych. 

Zaraz wypowiem się n temat szczepienia przeciw Covid-19, ale najpierw chciałbym się skupić na szczepieniach przeciw grypie, ponieważ w kardiologii są bardzo ważne i zalecane regularnie, co rok przed sezonem grypowym – wszystkim osobom chorym na chorobę niedokrwienną serca i niewydolność serca. 

Grypa stanowi największe zagrożenie dla powyższych chorych, szczególnie gdy są w podeszłym wieku i mają przewlekłe choroby towarzyszące (np. nieuregulowaną cukrzycę, przewlekłe choroby płuc, nowotwory). Oprócz wyżej omówionych, naturalnych możliwości poprawy naszej odporności każdy pacjent może poprawić swoją odporność, przyjmując szczepionkę. Niestety, wirus grypy wykazuje ogromną zmienność i praktycznie co roku jest inny. Dlatego osoby zagrożone, pracownicy służby zdrowia, czy oświaty powinny szczepić się regularnie przed sezonem grypowym. Międzynarodowe towarzystwa naukowe, zwłaszcza kardiologiczne nie pozostawiają lekarzom praktycznie wyboru, przypisując szczepieniom przeciwko grypie najwyższy priorytet. 

Każdy chory z chorobą niedokrwienną serca (wieńcową), niewydolnością krążenia powinien mieć zaproponowane szczepienie przeciw grypie. Podstawą takiego postępowania są wyniki wielu badań naukowych, które stanowią podstawę standardów i zaleceń światowych towarzystw naukowych.

Jakie są zalecenia dla pacjentów kardiologicznych związane ze szczepionką na Covid-19?

lek. H.H.: Zalecenie dotyczące szczepień przeciw Covid-19 dla pacjentów kardiologicznych nie różnią się od standardowych zaleceń.

Moim zdaniem, w aktualnej sytuacji – pandemii Covid-19, gdy wszystko wskazuje na to, że w styczniu 2021 ilość zakażonych przekroczy 100 milionów osób, a ilość zgonów od początku pandemii przekroczy 2 miliony, obawy przed szczepieniem są zupełnie nieracjonalne.

Proszę się zastanowić, jeżeli mamy już możliwość, dzięki szczepionce, uniknięcia zachorowania na Covid-19 lub przynajmniej złagodzenia przebiegu tej, często groźnej choroby, nawet biorąc pod uwagę ryzyko niegroźnych i odwracalnych powikłań poszczepiennych to dla mnie jako lekarza, wybór jest oczywisty.  Sam wkrótce się zaszczepię, mimo że chorowałem już na Covid-19.

Podsumowując uważam, że zamiast kontestować i podsycać spiskowe teorie powinniśmy docenić fakt, że naukowcom w ciągu roku udało się opracować skuteczne i bezpieczne szczepionki. Dzięki nim możemy zapobiegać chorobie, uniknąć cierpienia wielu chorych i niepotrzebnych tragedii. W skali makro możemy liczyć na szybsze opanowanie pandemii, co oznacza, że wirus będzie miał mniejsze szanse dalszego rozprzestrzeniania się, mutowania i zagrażania nam.

Rozmawiała: Eunika Bogucka
 

Źródła:
1. Wytyczne ESC dotyczące rozpoznawania i leczenia przewlekłych zespołów wieńcowych (2019). Zesz Edu Kardiol Pol 2020; 1:1-78
2. Undas A., Kopeć G., Gąsior Z. I wsp. Wytyczne Polskiego Forum Profilaktyki dotyczące tzw. nowych czynników i  markerów ryzyka sercowo-naczyniowego
3. Profilaktyka i leczenie grypy. Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce (2019). 
4. Marcinowska-Suchowierska E., Płudowski P. Niedobory witaminy D u osób dorosłych. Medycyna po Dyplomie, Warszawa X.2018.
5. Jankowki P. Czy można zaszczepić pacjentka przeciwko chorobom serca i naczyń? Kardiologia po Dyplomie, Warszawa X.2020. 

Artykuły powiązane:

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.