Dieta u osób dorosłych z cukrzycą typu 2

Dieta w cukrzycy typu 2

Prawidłowa dieta powinna być oparta o zasady Talerza Zdrowego Żywienia opracowanego przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej:

talerz zdrowego zywienia

Jednak osoby z cukrzycą typu 2 zawsze powinny skonsultować się z diabetologiem oraz dietetykiem i dopasować te ogólne zasady do swojego aktualnego stanu zdrowia, przyjmowanych leków oraz preferencji żywieniowych, kulturowych, a także podejmowanej aktywności fizycznej. Jeżeli nie jesteś pewien jaka aktywność jest odpowiednia dla chorych na cukrzycę, możesz przeczytać nasz artykuł o sporcie i wysiłku fizycznym w cukrzycy typu 2. Porad na temat najnowszych zaleceń dietetycznych w cukrzycy typu 2, udziela dietetyk kliniczny NZOZ Revita – mgr Maciej Wielgosz:

W ramach ogólnych zaleceń, przy komponowaniu diety, zawsze pamiętaj o wybieraniu produktów o niskim indeksie glikemicznym (IG < 55), po zjedzeniu których stężenie glukozy we krwi nie wzrasta zbyt gwałtownie oraz o regularnym spożywaniu posiłków.

cukrzyca

Gdzie można sprawdzić indeks glikemiczny potraw?

Wartości poszczególnych produktów znajdziesz w odpowiednich tabelach np. na portalu Medycyny Praktycznej – korzystanie z tego serwisu jest bezpłatne i zawiera rzetelne informacje. Można też korzystać z dobrych, płatnych opracowań jak np. te na stronie Fundacji Insulinooporność.

Pamiętaj, że każdy produkt ma swój indeks glikemiczny, nawet warzywa! Im wyższy numer przy konkretnym produkcie, tym wyższy indeks glikemiczny i szybszy wzrost cukru we krwi. Te produkty w większych ilościach nie są wskazane dla Ciebie! Spożywaj je rzadziej, najlepiej w razem z produktami o niskim IG (np. owoce wraz z produktem mlecznym), dzięki czemu indeks glikemiczny całego zestawu uśredni się. Zwracaj również uwagę na ładunek glikemiczny potraw (ŁG), czyli wskaźnik łączący indeks glikemiczny z zawartością węglowodanów (cukrów) w produkcie. 

Jest to często lepszy wskaźnik, ponieważ wiele produktów spożywczych (np. arbuz) ma wysoki IG, jednak żeby uzyskać efekt tak mocnego podniesienia poziomu glukozy, trzeba by było go zjeść bardzo dużo (mała zawartość węglowodanów w 100 g produktu). Zwracajmy uwagę, żeby ŁG większości produktów był poniżej 10 (niski ŁG), rzadziej spożywajmy te z ładunkiem 11-19 (średni ładunek glikemiczny), a sporadycznie z powyżej 20. Tabele ładunku glikemicznego są nieco trudniej dostępne, ale te prezentowane przez Fundację Insuliooporność również zawierają ten wskaźnik.

Które produkty wybierać?

Przede wszystkim warzywa i owoce, które w nowych zaleceniach powinny stanowić aż połowę naszej zawartości talerza! Szczególnie warzywa są istotne dla chorych na cukrzycę, ponieważ pozwalają dbać o niskim poziom glukozy we krwi, ale oprócz tego są źródłem niemal wszystkich witamin i składników mineralnych, błonnika, a także szeregu przeciwutleniaczy i związków bioaktywnych. Ćwierć talerza to produkty węglowodanowe o niskim indeksie glikemicznym, które są ważnym, źródłem energii, błonnika oraz witamin i składników mineralnych. Pozostała ćwiartka talerza to zdrowe produkty białkowe.

Dla zachowania zdrowia i prawidłowej glikemii równie ważna jest sprawiająca przyjemność średnio-intensywna i regularna aktywność fizyczna, a przede wszystkim normalizacja masy ciała!

1. Warzywa:

W diecie pacjenta z cukrzycą powinny pojawiać się minimum 5 razy dziennie warzywa o niskim indeksie glikemicznym. Są to: pomidor, ogórek, wszystkie rodzaje sałat (lodowa, masłowa, rukola, roszponka, endywia), bakłażan, cukinia, rzodkiewka, cebula, seler naciowy, szparagi, papryka, kalafior, fasolka szparagowa, rzodkiew biała.

Warzywa o wysokim indeksie glikemicznym to gotowane ziemniaki, gotowana marchew, gotowane buraczki, warzywa konserwowe z puszki (kukurydza, groszek zielony). Po ugotowaniu te warzywa będą w szybki sposób podnosić stężenie cukru we krwi. Spożywaj je wyłącznie w ograniczonych ilościach.

2. Owoce:

Zawierają węglowodany proste, które również wpływają na stężenie cukru we krwi, dlatego nie można ich spożywać w nieograniczonych ilościach. Dla cukrzyków polecane są: owoce jagodowe (maliny, truskawki, borówka, jagody, jeżyny), owoce cytrusowe (pomarańcze, pomelo, grejpfruty), agrest, czarna porzeczka, śliwki, nektarynki, jabłka, granaty, brzoskwinie, wiśnie, gruszki.

Owoce o wysokim indeksie glikemicznym to: banany, winogrona, mandarynki, arbuz, owoce suszone, czereśnie, a szczególnie owoce z puszki. Unikaj ich!

3. Produkty zbożowe:

Wybieraj głównie pełnoziarniste produkty zbożowe: makarony pełnoziarniste, musli bez dodatku cukru, kaszę gryczaną, kaszę jęczmienną pęczak, ryż niełuskany: brązowy, dziki, czerwony, basmati, płatki owsiane, jęczmienne i żytnie.

Uwaga! Przesadne rozgotowywanie produktów zbożowych podnosi ich indeks glikemiczny.

4. Produkty mleczne:

Najnowsze badania pokazują, że bardzo duże spożycie produktów mlecznych, szczególnie tłustych serów żółtych i pleśniowych nie jest wskazane. Dotyczy to również osób z cukrzycą. Produkty polecane do spożycia to: jogurty naturalne, kefiry, maślanki, chude i półtłuste sery twarogowe, serki wiejskie, serki homogenizowane typu light, mleko 0,5-2%.

Sporadycznie i w niewielkich ilościach możesz zjadać sery typu feta, mozzarella, fromage.

5. Mięso, ryby, jaja, nasiona strączkowe:

Zawsze wybieraj chude gatunki mięs: wołowinę, cielęcinę, drób bez skóry, królika, polędwiczki wieprzowe, schab (ale nie kotlety!). Jeśli lubisz wędliny wybieraj te bez tłuszczu, takie jak chuda szynka czy polędwica, unikaj wędlin mielonych. Jednocześnie pamiętaj - nie musisz spożywać produktów mięsnych codziennie.

Z ryb należy wybierać tłuste gatunki morskie ze względu na zawartość kwasów omega-3 (działają przeciwmiażdżycowo oraz przeciwzapalnie) i witaminy D3 (której niedobór jest powszechny w społeczeństwie) np.: halibuta, makrelę, śledzia, sardynki i łososia (ryby są źródłem pełnowartościowego białka, dzięki czemu mogą być spożywany jako zamienniki mięsa). Warto dietę urozmaicić w chude gatunki ryb: dorsza, mintaja, morszczuka, solę. Ze względu na zawartość jodu preferowane są ryby morskie.

Preferowanym sposobem obróbki mięs i ryb jest gotowanie na parze, duszenie bez obsmażania, oraz pieczenie w niższych temperaturach przez dłuższy czas. Uwaga! Panierowanie mięs i ryb podwyższa ich kaloryczność oraz IG. Unikaj tego!

Jako alternatywa dla mięs i ryb warto, by w diecie pojawiły się nasiona roślin strączkowych (groch, fasola, soja, soczewica, ciecierzyca). Stanowią one dobre źródło białka roślinnego, jak również są źródłem magnezu, cynku, witamin z grupy B. 

Nie bój się również spożywania jaj, są one źródłem pełnowartościowego białka, witamin z grupy B, czy żelaza, a cholesterol w nich zawarty jest mniej groźny, niż kiedyś się wydawało.

6. Tłuszcze:

W tej grupie najkorzystniejsze dla Ciebie będą: oleje roślinne (zawierają nienasycone kwasy tłuszczowe) takie jak: olej rzepakowy i oliwa z oliwek (mogą być spożywane na zimno, jak i na ciepło, np. do smażenia w niewielkiej ilości tłuszczu – choć tego powinniśmy unikać w cukrzycy typu 2) ponadto olej lniany, z orzechów włoskich, dyni, krokoszowy, z czarnuszki, rydzowy, czy z awokado. Ograniczyć należy olej słonecznikowy (duże ilości kwasów omega-6), olej kokosowy oraz palmowy (nasycone kwasy tłuszczowe).

Masło możesz wykorzystywać do kanapek, lecz nigdy nie wolno na nim smażyć. Warto unikać również masła klarowanego ze względu na wysoką zawartość utlenionego cholesterolu. Można spożywać również margaryny miękkie (te w kubkach), margaryny miękkie z dodatkiem steroli/stanoli (dla osób ze zwiększonym stężeniem cholesterolu we krwi). Unikać należy jednak margaryn twardych (w kostkach). Ograniczać należy natomiast pozostałe tłuszcze zwierzęce, np. smalec.

7. Orzechy i nasiona:

Dobrym źródłem wysokiej jakości tłuszczu, jak również witamin i składników mineralnych są orzechy, pestki dyni, słonecznika, siemię lniane (świeżo zmielone) i nasiona chia. Warto, aby pojawiały się one w diecie trzy razy w tygodniu. Ważne, by nie zawierały soli, cukru lub miodu, ani nie były zjełczałe. Niestety są one wysokokaloryczne, dlatego nie należy przesadzać z ich spożyciem.

8. Napoje:

Pij głównie wodę niegazowaną z niską zawartością sodu, herbaty ziołowe, owocowe bez cukru i miodu, kakao. Smak wody można urozmaicić poprzez dodatek plastra cytryny, pomarańczy, grejpfruta, mięty, melisy, zielonego ogórka czy bazylii.

Kawę bez cukru możesz spożywać do 5 filiżanek dziennie (chyba, że są przeciwwskazania kardiologiczne). Jeśli dodajesz mleko do kawy, to pij ją bliżej posiłków i ogranicz jego ilość (kawa z mlekiem, nie mleko z kawą.) Do posiłku możesz również pić soki warzywne przygotowywane samodzielnie w domu, bez dodatku cukru.

Możesz również pić soki warzywne przygotowywane samodzielnie w domu, bez dodatku cukru. Koniecznie wyeliminuj z diety wszelkie soki owocowe, napoje, nektary i słodzone napoje gdyż zawierają cukier i będą szybko podnosić jego stężenie we krwi. W wyjątkowej sytuacji możesz wypić napój typu "zero", ale powinny być to sporadyczne sytuacje np. gdy jesteś w podróży i nie ma nic innego pod ręką.

9. Przyprawy:

Większość przypraw ma dobroczynny wpływ na nasze zdrowie. W przypadku cukrzycy warto sięgać po przyprawy jednoskładnikowe, nie zawierają one sztucznych barwników, konserwantów oraz ukrytych substancji słodzących. Świeże i suszone zioła, a także ocet winny, balsamiczny pomagają regulować trawienie oraz mają działanie przeciwzapalne, szczególnie kurkuma.

Pamiętaj jedynie, aby nadmiernie nie solić i nie przyprawiać potraw zbyt ostro. Ostry smak pobudza apetyt, a sód spożyty wraz z solą przyczynia się do rozwoju nadciśnienia tętniczego.

Bez wątpienia prawidłowe żywienie i aktywność fizyczna ma wyjątkowo korzystny wpływ na przebieg cukrzycy, poprawia efekty leczenia oraz ogranicza groźne powikłania. Ponadto sprawia, że mamy lepsze samopoczucie. Jeżeli szukasz dobrego diabetologa w ramach kontraktu z NFZ lub prywatnie to zachęcamy do skorzystania z porad naszych specjalistów.

Opracowanie: mgr Maciej Wielgosz, dietetyk kliniczny
Eunika Bogucka
Materiał przygotowany na podstawie zaleceń:
Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Artykuły powiązane:

Opublikowano: 10.06.2022

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.