Jaki wpływ na zdrowie mają e-papierosy? Czym jest zespół EVALI?

EVALI, wapowanie, e-papierosy i ich wpływ na zdrowie płuc


E-papierosy w swoim zamyśle miały być „zdrowszym” odpowiednikiem tradycyjnych papierosów i pomagać w walce z nałogiem. Jednak alarmujące dane z USA i Europy pokazują, że mogą one stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi, szczególnie nastolatków i młodych dorosłych chętnie korzystających z tego typu rozwiązań. W związku z ww. zagrożeniem, w 2019 roku Amerykańskie Centrum Kontroli i Prewencji Chorób wprowadziło do postępowania leczniczego nową jednostkę chorobową – Zespół EVALI (E-Cigarette or Vaping-Associated Lung Injury). W listopadzie 2019 roku został jej nadany kod ICD10 J68.9.

Zespół EVALI oznacza uszkodzenie płuc związane z używaniem e-papierosów i innych urządzeń elektronicznych do tzw. wapowania, polegającego na inhalowaniu do płuc aerozolu, powstałego podczas podgrzewania specjalnego płynu (tzn. „liquidu”). Obecność zainhalowanych substancji powoduje rozwój stanu zapalnego i napływ komórek zapalnych do płuc.

Jak wygląda sytuacja w Polsce?

Według danych GIS z listopada 2019 r. systematycznemu spadkowi liczby osób palących tradycyjne papierosy towarzyszy wzrost popularności e-papierosów, szczególnie wśród młodych ludzi, nawet w wieku szkolnym. Duży niepokój budzą informacje, że od 2011 r. sześciokrotnie wzrosła liczba polskich nastolatków, którzy próbowali e-papierosa – 30 proc. uczniów w wieku od 15 do 19 lat regularnie pali elektroniczne papierosy, a 60 proc. spróbowało ich co najmniej raz.

O nowej jednostce chorobowej EVALI rozmawiamy z pulmonologiem NZOZ Revita, lek. Jakubem Pabjańczykiem.

Czy e-papierosy są szkodliwe i czy mogą być uważane za tzw. zdrowy zamiennik zwykłych papierosów?

lekarz J.Pabjanczyk pulmonolog NZOZRevita
lek.J.Pabjańczyk, pulmonolog NZOZ Revita

JP: Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Z pewnością e-papierosy nie są obojętne dla zdrowia i mogą prowadzić do rozwoju przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) oraz w rzadkich przypadkach do ostrej niewydolności oddechowej (EVALI), wymagającej hospitalizacji. Natomiast używanie liquidów zawierających nikotynę może prowadzić do uzależnienia od tej substancji, ponadto mogą one wywoływać uzależnienie behawioralne (nawyk sięgania po papierosa, rozładowywanie napięcia przez trzymanie czegoś w rękach itp.).

W swoim pierwotnym zamyśle e-papierosy zostały stworzone jako urządzenia bezpieczniejsze, wspomagające rzucenie klasycznego palenia tytoniu i w tym zastosowaniu sprawdzają się nawet jako bardziej skuteczne niż plastry nikotynowe. Jednocześnie brak jest badań oceniających ryzyko nowotworów płuc u palaczy e-papierosów, ale postrzega się je jako niższe niż przy konwencjonalnym paleniu tytoniu, podobnie jak ryzyko sercowo–naczyniowe i ryzyko wystąpienia zaburzeń wentylacji, jednak palenie e-papierosów pozostaje szkodliwe. Podsumowując najlepiej nie palić ani klasycznych papierosów, ani e-papierosów, mimo iż palenie e-papierosów powinno być mniej szkodliwe (choć brak dobrej jakości badań to potwierdzających).

Co stanowi największy problem w e-papierosach i wapowaniu?

JP: Mimo że e-papierosy nie wydzielają niebezpiecznych dla zdrowia substancji smolistych obecnych w tradycyjnych papierosach, to nafaszerowane są one różnego rodzaju substancjami chemicznymi. Zwykle są to: glikol propylenowy, gliceryna, nikotyna, substancje smakowo-zapachowe, czy substancje konserwujące. Zagrożenie stanowi też brak przepisów nakazujących producentom e-papierosów ujawnianie szczegółowej listy składników na opakowaniach i dlatego jest wiele niewiadomych związanych z toksycznością tej formy palenia. Zdarza się i to dość często, że oprócz tradycyjnych wkładów dostępne są również wkłady z substancjami psychoaktywnymi, takimi jak THC/CBD, mefedron, kokaina, metamfetamina i fentanyl. „Palenie”, czy raczej inhalowanie tego rodzaju substancji powoduje poważne ryzyko uszkodzenia płuc. Ponadto lekarz przyjmujący pacjenta z podejrzeniem zespołu EVALI, nigdy tak do końca nie wie, jaka konkretnie substancja spowodowała dolegliwości, ponieważ na rynku dostępne jest wiele produktów niskiej jakości z nieoznaczonym składem. Najnowsze dane z dochodzenia epidemiologicznego dotyczącego EVALI w USA dosyć mocno wiążą wystąpienie EVALI z obecnością w liquidach octanu tokoferolu (witaminy E), stosowanej przez producentów jako wypełniacz, maskujący rozcieńczenie liquidu.

A co z wapowaniem popularnych „zerówek” (Liquid 0), czy są szkodliwe?

JP: Oczywiście, że tak! Zerówki to e-papierosy, które nie zawierają nikotyny, natomiast wciąż zawierają substancje chemiczne, które w wyniku podgrzania i inhalowania mogą powodować uszkodzenia i stan zapalny w obrębie układu oddechowego. Duże oburzenie wywołują też produkty, które jak podają producenci, są wzbogacone  witaminami i dzięki inhalacji mają „szybciej i efektywniej” przedostawać się do organizmu. Są to produkty reklamowane jako produkty typu wellness, które nie mają nic wspólnego ze zdrowiem, a tym bardziej zdrowym trybem życia!

Niestety dla młodzieży e-papierosy są bardzo atrakcyjnym, łatwo dostępnym, stosunkowo tanim i modnym gadżetem. Młodzież często sięga po e-papierosy dla rozrywki, z nudów, a także, aby rozładować stres związany z obowiązkami szkolnymi. Coraz częściej zdarza się, że po przygodzie z e-papierosem, młodzież sięga po tradycyjne papierosy. Jest to bardzo niepokojące zjawisko i takie zastosowanie e-papierosów w tej grupie wiekowej wypacza ideę przyświecającą wynalezieniu e-papierosów, jako produktów wspomagających rzucanie palenia konwencjonalnego, przynosząc jedynie niekorzystne następstwa przy braku korzyści.

Jakie są objawy zespołu EVALI?

JP: U Pacjentów z problemami oddechowymi (m.in. dusznością, kaszlem, bólem w klatce piersiowej), towarzyszącą gorączką (80% przypadków) oraz dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego (m.in. nudnościami, wymiotami lub biegunką), którzy w ciągu minionych 90 dni stosowali e-papierosy można wysunąć podejrzenie EVALI. U dwóch trzecich chorych występuje przyśpieszona praca serca oraz niewydolność oddechowa, wymagająca wspomagania oddychania respiratorem – większość chorych wymaga hospitalizacji. W celu postawienia rozpoznania konieczne jest stwierdzenie zmian naciekowych w płucach w badaniach radiologicznych (RTG lub TK), przy braku objawów sugerujących inną przyczynę zmian w płucach (np. niewydolność serca, choroba nowotworowa) oraz wykluczenie zakażenia wirusowego bądź bakteryjnego. Ponadto jak wspomniano, konieczne jest wykazanie korzystania z e-papierosów do 90 dni przed wystąpieniem dolegliwości, jakkolwiek w większości (90%) potwierdzonych przypadków EVALI użycie e-papierosów miało miejsce w ciągu tygodnia poprzedzającego zachorowanie.

Jak leczy się EVALI?


JP: Jest to nowa jednostka chorobowa, dla której swoiste leczenie przyczynowe nie jest jeszcze znane. Prowadzi się przede wszystkim leczenie objawowe, nastawione na wsparcie i korekcję zaburzeń oddychania. W cięższych przypadkach stosuje się steroidoterapię ogólnoustrojowo. Z uwagi na podobny obraz kliniczny i trudności z różnicowaniem z bakteryjnym zapaleniem płuc, w większości stosuje się antybiotykoterapię pokrywającą bakteryjne zapalenie płuc, w uzasadnionych przypadkach także stosuje leki przeciwwirusowe (np. w grypie).

Co grozi palaczom e-papierosów?



JP: Poza wspomnianym ryzykiem rozwoju EVALI, które jest dość rzadkim, ale krótkoterminowym następstwem palenia e-papierosów, palaczom e-papierosów grożą skutki odległe związane z rozwojem przewlekłej obturacyjnej choroby płuc POChP (choroby rozwijającej się podstępnie przez lata) oraz uzależnienie od nikotyny, które może prowadzić do sięgnięcia po konwencjonalne papierosy. Z kolei palenie konwencjonalnych papierosów podobnie – może prowadzić do rozwoju POChP oraz jest znanym, istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju raka płuca. Im dłuższe i bardziej intensywne narażenie na dym, tym większe ryzyko – stąd szczególnie niekorzystne jest sięganie po e-papierosy przez osoby w młodym wieku.

Czy przy paleniu e-papierosa może zbierać się woda w płucach?

JP: I tak i nie. Potoczne określenie „zbierania się wody w płucach” zwykle rozumiane jest jako gromadzenie się płynu w jamie opłucnej, nie zaś samych płucach. Zbieranie się płynu w jamie opłucnowej stwierdzano faktycznie w ok. 10% przypadków EVALI, trudno więc powiedzieć, że jest to typowa prezentacja tej choroby. Poza rozwijaniem się EVALI, które w istocie może powodować obrzęk w przestrzeni śródmiąższowej płuc, a nawet częściowe wypełnianie się pęcherzyków płucnych płynem palenie e-papierosa nie powinno prowadzić do zwiększonego gromadzenia się płynu w obrębie płuc, może z wyjątkiem obrzęku śluzówki oskrzeli, rozwijającego się na skutek przewlekłego drażnienia przez wdychany aerozol. 

Jakie mogą być długofalowe skutki palenia elektronicznych papierosów?

JP: Jak wspomniano wyżej – przede wszystkim ryzyko rozwoju uzależnienia od nikotyny oraz rozwój przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, która z kolei prowadzi do kalectwa z powodu rozwijania się przewlekłej niewydolności oddechowej.

Opracowanie: Eunika Bogucka

Artykuły powiązane:

Źródła (dostęp z dn. 14.09.2022):
Artykuł Medycyna Praktyczna – Interna
Artykuł Medycyna Praktyczna – Pediatria
Artykuł Puls Medycyny – EVALI
Artykuł Puls Medycyny – E-papierosy

Artykuł UpToDate – e-cigarette
Artykuł UpToDate – Vaping

Opublikowano: 14.09.2022

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.