Koronawirus (Covid-19) – poradnik dla pacjentów

Dlaczego dni od 5 do 10 są tak ważne, gdy chorujesz na Covid-19?

Epidemia Covid-19 towarzyszy nam już od ponad dwóch lat i dzięki intensywnej pracy lekarzy oraz naukowców wiemy coraz więcej, zarówno na temat natury samego wirusa, jak i przebiegu choroby przez niego wywoływanej. Dzięki badaniom prowadzonym przez wielu specjalistów udało się ustalić pewne wspólne wzorce przebiegu tej choroby, które mogą pomóc pacjentom w samoobserwacji i uniknięciu ciężkiego przebiegu.

Jeżeli podejrzewasz u siebie zakażenie koronawirusem lub masz pozytywny wynik testu potwierdzający infekcję, to śledzenie codziennych objawów może pomóc zarówno Tobie, jak i lekarzom w podejmowaniu decyzji dotyczących leczenia, czy konieczności pobytu w szpitalu. Sprawdź jak monitorować stan swojego zdrowia i jakie kroki podjąć w kolejnych dobach infekcji.

Jeżeli jesteś zdrowy, przeczytaj jak chronić się przed Covid-19 stosując odpowiednią dietę, zioła i suplementy

Co możesz zrobić, aby pomóc sobie i lekarzom, kiedy chorujesz na Covid-19?

Jedną z najważniejszych informacji, której będzie potrzebował lekarz to odpowiedź na pytanie, ile dni temu pojawiły się pierwsze objawy infekcji?

Zaznaczanie w kalendarzu pierwszych oznak choroby oraz zapisywanie pomiarów temperatury i poziomu nasycenia krwi tlenem mierzonego za pomocą domowego pulsoksymetru, to niezbędne kroki w monitorowaniu infekcji koronawirusem. Pamiętaj, że dostępne nam leki przeciwwirusowe i leczenie przeciwciałami monoklalnymi u pacjentów wysokiego ryzyka muszą być wdrożone na wczesnym etapie choroby, aby były skuteczne.

Na początku pandemii, Covid-19 był nieprzewidywalny w zakresie objawów, jakie może wywołać. Na szczęście lekarze i naukowcy zdołali już wyodrębnić spójny wzór, według którego najczęściej postępuje ta infekcja i który przedstawimy poniżej.

Warto pamiętać, że większość zaszczepionych i niecierpiących na choroby towarzyszące pacjentów (m.in. nadciśnienie, cukrzycę, otyłość) wraca do zdrowia w ciągu około tygodnia. Istnieje jednak pewien odsetek pacjentów, który wchodzi w drugi, bardzo intensywny i nieprzyjemny rzut choroby. Jeżeli chorujesz na nadciśnienie przeczytaj o postępowaniu w Covid-19 przy nadciśnieniu.

Dlaczego dni od 5 do 10 są tak ważne przy zakażeniu koronawirusem?

Po doświadczeniu pierwszych symptomów, sytuacja w organizmie stabilizuje się, a nawet lekko poprawia, po czym może nastąpić bardzo gwałtowne, wtórne pogorszenie stanu chorego.

– tak opisuje przebieg choroby u części pacjentów dr Ilan Schwartz, adiunkt chorób zakaźnych na Uniwersytecie Alberty.

Chociaż każdy pacjent jest inny, lekarze twierdzą, że dni od piątego do dziesiątego są obarczone największym ryzykiem rozwoju czy nasilenia powikłań oddechowych związanych z Covid-19, szczególnie dotyczy to osób starszych oraz tych z chorobami przewlekłymi, czy niezaszczepionych.

Młodsi pacjenci mogą zacząć zmagać się z powikłaniami nieco później, czyli dopiero między 10, a 12 dobą od wystąpienia pierwszych objawów. Większość osób, u których do 14. dnia nie wystąpią żadne niepokojące symptomy (oprócz zmęczenia, spadku nastroju, senności czy ogólnego osłabienia), prawdopodobnie znajduje się na drodze do wyzdrowienia. Dlatego dla obu grup, tak ważne jest dokładne monitorowanie i zapisywanie swoich objawów przez około 14 dni od zachorowania, nawet mimo wystąpienia czasowej poprawy. 

Pamiętaj, jeżeli czujesz nasilające się duszności lub jakiekolwiek inne ostre objawy, skontaktuj się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej bez względu na to, który to jest dzień infekcji. W nagłych sytuacjach kontaktujemy się z numerem alarmowym 112.

Dlaczego warto stosować pulsoksymetr w monitorowaniu przebiegu Covid-19?

pulsoksymetr koronawirus
W czasach pandemii Covid-19 pulsoksymetr to podstawowe wyposażenie domowej apteczki

Śledzenie objawów i notowanie symptomów w drugim tygodniu choroby ma szczególne znaczenie, ponieważ duży odsetek pacjentów właśnie w tym czasie trafia do szpitala z podstępną formą zapalenia płuc.

U chorych na Covid-19, poziom tlenu może spadać tak powoli, że pacjent nawet tego nie zauważa i niemal bezobjawowo pojawia się u niego stan zwany „cichym niedotlenieniem”. Dopiero gdy nasycenie tlenem osiągnie niebezpiecznie niski poziom, powodując poważną duszność, chorzy szukają opieki lekarskiej. Niestety w wielu wpadkach jest to o wiele za późno!

Dlatego najlepszym poznanym sposobem domowego monitorowania stanu zdrowia jest użycie pulsoksymetru. (Niestety istniejące aplikacje na telefon, czy sportowe opaski mające podobną funkcję nie dają wiarygodnych wyników i nie należy ich stosować w tym wypadku). 

Typowy zakres nasycenia tlenem wynosi około 96 do 99 procent. Jeśli odczyt tlenu we krwi spadnie do około 92 procent i taki wynik utrzymuje się podczas kolejnych kilku pomiarów – najwyższy czas, aby skontaktować się z lekarzem! 

Trzeba podkreślić, że pulsoksymetry nie są niezawodne, dlatego zamiast skupiać się na określonej liczbie pokazywanej przez urządzenie, trzeba zwracać baczną uwagę na tendencję spadkową w odczytach tlenu. Zatem, jeśli chorujesz na Covid-19, a Twój normalny odczyt spada o cztery lub więcej punktów, to czas, aby zasięgnąć teleporady lekarskiej. Cały czas pamiętamy, aby sprawdzić czy pulsoksymetr jest prawidłowo założony na palec oraz czy punkt skanowania w urządzeniu jest czysty.

W oczekiwaniu na konsultację lub pomoc lekarską możesz samodzielnie zwiększyć przepływ tlenu do płuc jeżeli położysz się na brzuchu. Może nie jest to idealnie wygodna pozycja, ale pomaga w rozszerzaniu tych części płuc, które zwykle są skompresowane przy leżeniu na plecach, szczególnie gdy trwa to od dłuższego czasu. Rotowanie pozycji z prawego na lewy bok i na brzuch lub siedzenie w pozycji wyprostowanej na krześle też może usprawnić przepływ tlenu.

Pamiętamy też o regularnym wietrzeniu pokoju. Warto też stosować proste techniki oddechowe np. 4-7-8, czyli wdychamy powietrze licząc do 4, wstrzymujemy oddech odliczając w myślach do 7 i wydychamy licząc do 8. Takie oddychanie należy powtarzać w 2-3 cyklach, kilka razy dziennie. Po kilku cyklach nasz organizm powinien przyzwyczaić się do takiego trybu oddychania. Jest to również bardzo szybki sposób na rozluźnienie całego ciała i wyrównanie ciśnienia, co też ma niebagatelne znaczenie w procesie zdrowienia.

Dlaczego Covid-19 przybiera ciężką postać wśród młodszych i zdrowych osób?

Nadal nie jest jasne, dlaczego wśród stosunkowo młodych i zdrowych pacjentów, zdarzają się osoby, które bardzo ciężko przechodzą Covid-19. Jak twierdzi dr Anna Marie Chang, profesor nadzwyczajny medycyny ratunkowej i dyrektor badań klinicznych na Uniwersytecie Thomasa Jeffersona:

Jednym z dostępnych w tej chwili wyjaśnień jest fakt, że organizm młodych osób rozwija bardzo silną odpowiedź immunologiczną, próbując zwalczyć infekcję. Ten system może zostać nadmiernie pobudzony i właśnie taka reakcja może powodować ostre pogorszenie.

Cały czas trwają intensywne badania naukowców nad wyjaśnieniem tego fenomenu. Rozważana i badana jest też hipoteza, że niewielki odsetek populacji jest nosicielem mutacji genetycznej, która może sprzyjać ciężkiemu przebiegowi Covid-19.

Z tych powodów lekarze coraz częściej zalecają, aby pacjenci prowadzili dokładniejsza samoobserwację i nie bagatelizowali poszczególnych objawów. Dlatego, jak twierdzą eksperci, m.in. dr Richard Levitan, doświadczony lekarz Izby Przyjęć Szpitala w New Hampshire:

Stosowanie domowych pulsoksymetrów w ciągu pierwszych dwóch tygodni choroby Covid-19, powinno być powszechne (...) i tak oczywiste, jak korzystanie z termometru w przebiegu grypy, czy innej choroby kiedy pojawia się podwyższona temperatura ciała.

Pulsoksymetry powszechnie dostępne są w aptekach, można je również otrzymać w ramach domowej opieki medycznej. Sprawdź jak bezpłatnie otrzymać pulsoksymetr w ramach domowej opieki medycznej.

Jeżeli sytuacja jest nagła, można też sprawdzić wśród znajomych i sąsiadów, czy ktoś nie dysponuje takim urządzeniem. Warto wtedy poprosić o wypożyczenie go na kilka dni. Wszystkie urządzenia tego typu są łatwo dezynfekowane, zatem ryzyko zakażenia się jest niewielkie.  

Co robić, jeżeli nie dysponujemy pulsoksymetrem?

Jeśli po tygodniu choroby nadal czujesz się źle i nie masz pulsoksymetru, skorzystaj z teleporady w gabinecie twojego lekarza rodzinnego i zapytaj, czy w przychodni istnieje możliwość sprawdzenia poziomu tlenu lub zapytaj o dalsze postępowanie. Nie odkładaj wizyty do czasu pojawienia się poważnych duszności!

Kolejną fizyczną, ale subtelną oznaką spadającego poziomu tlenu są krótkie przyśpieszone oddechy, mające zrekompensować niedobory tlenu. Jednak w pierwszej fazie choroby, pacjenci mogą nie dostrzegać, że ich oddech stopniowo się skraca i przyśpiesza. O niskim poziomie tlenu może również świadczyć zmiana koloru ust zwana sinicą. U pacjentów o jasnej karnacji usta mogą przybierać niebieskawy odcień, a szary lub białawy u pacjentów o ciemnej karnacji. 

Jak wygląda uśredniona oś czasowa objawów Covid-19?

Poniższe wskazówki stanowią jedynie orientacyjny opis rozwoju choroby Covid-19. Te oraz inne niewymienione poniżej dolegliwości związane z infekcją mogą pojawić się w dowolnym momencie w zależności od ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Dlatego jeszcze raz podkreślamy, że nadrzędne jest zwracanie uwagi na symptomy płynące z ciała i notowanie wszelkich zmian oraz konsultacja z lekarzem, aby uzyskać wskazówki dotyczące konkretnego przypadku. Osoby chorujące na Covid-19 powinny bezwzględnie pozostawać na kwarantannie nawet jeżeli choroba ma łagodny przebieg!

Objawy Covid-19: doba 1 do 3

Wczesne objawy Covid-19 są bardzo zróżnicowane. Infekcja może zacząć się od uczucia „łaskotania” w gardle, kaszlu lub bólu gardła, gorączki, bólu głowy i uczucia zmęczenia lub po prostu lekkiego ucisku w klatce piersiowej. Czasami zaczyna się od biegunki. Niektóre osoby czują się wyczerpane i nagle tracą zmysł smaku i węchu. Wiele osób ma kilka objawów, ale nie ma gorączki. Niektórzy pacjenci z objawami żołądkowo-jelitowymi rozwijają objawy ze strony układu oddechowego, podczas gdy inni nie.

Na tym etapie ważne jest, aby starsi pacjenci lub osoby z chorobami towarzyszącymi skonsultowały się z lekarzem i od razu wykonały test wymazowy metodą RT-PCR na Covid-19, zanim choroba przejdzie w bardziej zaawansowany stan. Można też skorzystać z domowych testów antygenowych, dostępnych w aptekach. Koszt takiego domowego testu to ok. 20 zł. 

Leczenie zwane terapią przeciwciałami monoklonalnymi należy zastosować jak najszybciej po wystąpieniu objawów (najlepiej w ciągu od 4 do 7 doby od wystąpienia objawów). Pozostałe leki przeciwwirusowe również muszą być wdrożone na tyle wcześnie, aby były skuteczne, zwykle w ciągu pięciu dni od wystąpienia objawów. O zastosowaniu konkretnej terapii decyduje lekarz prowadzący pacjenta.

Koronawirus – przebieg choroby: doba 4 do 6

U części pacjentów nadal nie pojawia się nic poza łagodnymi objawami przypominającym zwykłe przeziębienie. Inni zaczynają czuć się coraz gorzej, pojawia się gorączka, bóle mięśni, dreszcze, kaszel i ciągły brak komfortu.

U niektórych dzieci, nastolatków i młodych dorosłych z łagodną formą Covid-19 może pojawić się wysypka, w tym swędzące czerwone plamy, obrzęk lub pęcherze na palcach rąk lub nóg, podobne do odmrożeń. Dokładny czas wystąpienia tego rodzaju objawów nie jest możliwy do określenia, mogą pojawić się na początku infekcji lub po jej przejściu. 

Warto zwrócić uwagę, że w tym czasie część osób może mieć negatywny wynik testów wymazowych na Covid-19. Fałszywie negatywne wyniki związane są ze zjawiskiem immunologicznym, które pojawia się po ustąpieniu początkowego etapu infekcji. Jest to sygnał, że nasz organizm podjął intensywną walkę z wirusem. W razie uzyskanie negatywnego wyniku testu i nieustępujących objawów test należy powtórzyć.

W przypadku pacjentów z łagodnym przebiegiem choroby najgorsze objawy mijają w ciągu tygodnia, chociaż lekarze twierdzą, że warto używać pulsoksymetru przez kolejnych kilka dni, nawet jeśli poczujesz się lepiej.

Objawy koronawirusa: doba 7 do 8

Po tygodniu niektórzy pacjenci, którzy od początku infekcji czuli się bardzo źle, nadal mogą odczuwać te same symptomy lub ich stan może się pogarszać. Niektórzy z pacjentów mogą doświadczyć chwilowej poprawy, aby wkrótce poczuć się znacznie gorzej. Jest to szczególnie wrażliwy moment w przebiegu choroby. Chwilowe wyciszenie objawów w przebiegu Covid-19 może być bardzo zdradliwe. Tak, jak wspomnieliśmy doba 5 do 10, obciążona jest największym ryzykiem rozwoju powikłań oddechowych, które mogą rozwijać się w sposób niemal bezobjawowy. Wszyscy pacjenci nadal powinni monitorować poziom tlenu i zgłosić się do lekarza, jeśli czują, że ich stan pozostaje bez zmian lub pogorsza się. 

Przebieg Covid-19: doba 8 do 12

Monitorowanie powinno być kontynuowane przez drugi tydzień choroby. Na tym etapie znaczną ulgę może przynieść odpoczywanie lub spanie na brzuchu czy na bokach.

Jak twierdzi dr Charles A. Powell, dyrektor Mount Sinai-National Jewish Health Respiratory Institute:

Dni od ósmego do dwunastego to czas, kiedy możemy już z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, u kogo nastąpi poprawa stanu zdrowia, a u kogo jeszcze nie. Największym powodem do zmartwienia jest jeżeli między 8-12 dobą nastąpi pogorszenie, np. narastanie duszności, czy nasilenie kaszlu.

Jeżeli u pacjenta pozostającego w domu nie następuje żadna poprawa, a pulsoksymetr pokazuje dalszy spadek czy brak poprawy saturacji, to naprawdę ostatni dzwonek, aby zgłosić się do lekarza. Nie czekamy, aż poziom tlenu we krwi spadnie do poziomu zagrażającemu życiu.

Covid-19 – przebieg choroby: doba 13 do 14

Pacjenci z łagodnym przebiegiem choroby powinni być już w pełni zdrowi. Ci, którzy doświadczyli intensywniejszych objawów, ale utrzymywali normalny poziom tlenu, powinni czuć się „prawie zdrowi”, mimo, że u wielu z nich może utrzymywać się zmęczenie i inne łagodne dolegliwości np. ze strony układu nerwowego (problemy ze snem, zaburzenia węchu itp). 

W tym czasie lekarze zalecają powolny powrót do aktywności u osób o łagodnym czy umiarkowanym przebiegu choroby. Pacjenci z ciężkimi objawami i ci, którzy potrzebowali dodatkowego leczenia z powodu niskiego poziomu tlenu, mogą nadal czuć się źle, mogą być znacznie osłabieni i wciąż zmęczeni. Ich powrót do zdrowia może trwać znacznie dłużej.

Pamiętajmy, że przebycie infekcji Covid-19 nie zwalnia nas z obowiązku noszenia maseczek, utrzymywania odpowiedniego dystansu i dezynfekcji rąk. 

Jeżeli podejrzewasz u siebie zakażenie koronawirusem, nie odkładaj kontaktu z lekarzem na ostatnią chwilę. Skorzystaj z teleporady jeżeli czujesz się źle. Po przebyciu infekcji w stopniu umiarkowanym lub ciężkim zgłoś się na badania kontrolne do kardiologa i pulmunologa celem oceny stanu zdrowia po przebytej infekcji. Kontakt: +48 601 555 644

Opracowanie: Eunika Bogucka

Na podstawie artykułu w: The New York Times
(dostęp z dnia 18.01.2022)
Skróty, uzupełnienia oraz śródtytuły pochodzą od Redakcji
Konsultacja merytoryczna: lek. Henryk Helon oraz lek. Andrzej Gębala
Ostatnia aktualizacja: 04.02.2022
Zdjęcie: pexels.com

Artykuły powiązane:

 

Opublikowano: 18.01.2022

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.