Leczenie astmy a zanieczyszczenia powietrza w mieście

Smog nasila choroby układu oddechowego. O łagodzeniu i leczeniu astmy rozmawiamy z naszym krakowskim specjalistą alergologiem. 

Leczenie astmy i innych chorób układu oddechowego w miastach o dużym zanieczyszczeniu

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uważa zanieczyszczenie środowiska za jedną z głównych przyczyn zgonów, której możemy zapobiegać. Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem powiązano nie tylko z wyższą śmiertelnością z powodu chorób układu oddechowego czy układu krążenia, ale też chorób nowotworowych. Według raportu WHO z 2018 roku na 50 najbardziej zanieczyszczonych miast UE, aż 33 znajduje się w Polsce. Walka ze smogiem i jego negatywnymi skutkami jest jednym z największych wyzwań społecznych.

O wpływie smogu na zdrowie człowieka i leczeniu astmy rozmawiamy dziś z naszym krakowskim specjalistą alergologiem, lek. Agnieszką Byrczek-Michalską

Czym jest smog?

widok miasta ze smogiem
Zanieczyszczone powietrze może być przyczyną rozwoju astmy

Warunkiem powstania smogu jest współistnienie takich zjawisk naturalnych, jak znaczne zamglenie, duża wilgotność powietrza i bezwietrzna pogoda, z nienaturalnym zjawiskiem, jakim jest duże zanieczyszczenie powietrza. Ogólnie, zanieczyszczenia powietrza możemy podzielić na pyłowe i gazowe, obydwa są efektem działalności człowieka. Zanieczyszczenia pyłowe to tzw. pyły zawieszone PM 2,5 i PM 10, czyli cząstki stałe o średnicy do 2,5 oraz do 10 mikrometrów (20-40 razy mniejsze niż średnica ludzkiego włosa). Pyły zawieszone są mieszaniną cząstek sadzy i popiołu. Zawierają metale ciężkie i szkodliwe dla człowieka związki organiczne, np. dioksyny, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, np. benzoapireny. Najbardziej szkodliwe gazowe zanieczyszczenia powietrza to: tlenki azotu, siarki oraz tlenek węgla i ozon.

W jaki sposób te zanieczyszczenia trafiają do powietrza?

Obie grupy zanieczyszczeń są wynikiem spalania i pochodzą głównie z kominów oraz rur wydechowych pojazdów. Przedostawanie się tych zanieczyszczeń do organizmu człowieka uzależnione jest od ich wielkości. 

Kraków to pierwsze miasto w Polsce, które podjęło pionierską i konsekwentną walkę ze smogiem. Od 1 września 2019 roku w Krakowie obowiązuje całkowity zakaz stosowania węgla i drewna w kotłach, piecach i kominkach. Wdrożenie tej uchwały przyniosło ulgę dla mieszkańców - jakość powietrza jest lepsza. Niestety problem dotyka wciąż wielu gmin leżących w pobliżu Krakowa oraz innych miast, które jeszcze nie zdecydowały się na przyjęcie takich rozwiązań.

O wpływ smogu na układ oddechowy rozmawiamy z naszym specjalistą alergologiem, lek. Agnieszką Byrczek-Michalską

Co się dzieje, gdy zanieczyszczone powietrze trafia do naszego organizmu?

alergolog nzoz revita
lek. A. Bryczek-Michalska, alergolog

lek. Agnieszka Byrczek-Michalska: Większe pyły – PM 10 – zatrzymywane są głownie w górnych drogach oddechowych. Drażniąc – wyścielającą drogi oddechowe – błonę śluzową, wywołują odruch obronny, jakim jest kaszel, nasilają wydzielanie śluzu w oskrzelach i mogą powodować skurcz oskrzeli. Stany zapalne w drogach oddechowych, wywoływane przez te zanieczyszczenia często bywają mylone z infekcjami i w sumie torują im drogę.

Które cząsteczki smogu są najbardziej szkodliwe dla człowieka?

lek. A.B-M.: Najbardziej szkodliwe dla ludzi pyły to PM 2,5 i jeszcze mniejsze (UFP) oraz gazowe zanieczyszczenia np. tlenki azotu, siarki, benzoapiren, łatwo przenikające nawet do najdalszych odcinków układu oddechowego, czyli do pęcherzyków płucnych. Mogą wywoływać stany zapalne w całym układzie oddechowym, na przykład nieżyty nosa, gardła, przewlekłe zapalenia zatok, oskrzeli, a nawet astmę oskrzelową.

Te najmniejsze zanieczyszczenia wywołują różnorodne reakcje układu odpornościowego. Mogą upośledzać zdolności obronne organizmu przed drobnoustrojami chorobotwórczymi takimi jak: wirusy, bakterie, grzyby i inne patogeny. Zmienione zapalnie odcinki układu oddechowego, stanowią otwarte wrota dla inwazji tych drobnoustrojów, co w praktyce oznacza częstsze występowanie infekcji, a czasem też cięższy, dłuższy i powikłany przebieg. A to jeszcze nie wszystko. Drobny pył PM 2.5 w ciągu minuty przenika również do krwi i następnie do innych narządów. W konsekwencji upośledza zwłaszcza pracę układu sercowo-naczyniowego oraz nerwowego, a u ciężarnych przez łożysko trafia do rozwijającego się płodu. 

Pierwszymi sygnałami długotrwałej ekspozycji na smog wśród osób dorosłych może być zmęczenie, bóle i zawroty głowy, u dzieci mogą występować problemy z koncentracją i pamięcią, a u płodów w skrajnych przypadkach dochodzi do zaburzenia rozwoju oraz czterokrotnego wzrostu ryzyka zachorowania na astmę.

Jak możemy chronić układ oddechowy przed smogiem?

lek. A.B-M.: Moim pacjentom zalecam unikania dłuższego przebywania i intensywnej aktywności fizycznej na powietrzu w dniach, gdy normy jakości powietrza są bardzo przekroczone. Dane o jakości powietrza są obecnie dostępne dzięki różnego rodzaju aplikacjom, czy serwisom informacyjnym w mediach tradycyjnych. 

Wskazane jest też noszenie masek antysmogowych z certyfikatem i pamiętanie o wymianie filtrów, zakupieniu oczyszczaczy powietrza do pomieszczeń.

Po powrocie do domu, aby pozbyć się pyłów, należy przemyć skórę, śluzówki, jamę ustną i nos, najlepiej umyć włosy, zastosować sztuczne łzy do oczu. W ciężkim przebiegu, kiedy leczenie astmy i innych chorób układu oddechowego stanowi duże wyzwanie, należy rozważyć zmianę miejsca zamieszkania.

Jak leczymy astmę i inne choroby układu oddechowego wywołane smogiem?

lek. A.B-M.: Najpierw wymieńmy podstawowe, lecz przewlekłe choroby układu oddechowego są to: astma oskrzelowa, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP) oraz alergiczny nieżyt nosa i spojówek. Leczenie polega na intensyfikacji leczenia zdiagnozowanych przewlekłych chorób układu oddechowego, szczególnie u tych ulegających zaostrzeniu między innymi właśnie pod wpływem smogu. Preferujemy leki wziewne. Przy dodatkowo występującej alergii wspomagamy się lekami przeciwhistaminowymi. 

U osób bez powyższych chorób przewlekłych objawowo leczymy kaszel i rozważamy poszerzenie diagnostyki w zależności od objawów towarzyszących i częstotliwości nawrotów. Zawsze pouczamy pacjentów co do metod profilaktyki i ochrony.

Kiedy należy zgłosić się do specjalisty alergologa?

lek. A.B-M.: Smog ma negatywny wpływ na wiele narządów i układów, nie tylko na układ oddechowy, ale również na oczy, układ krążenia i układ nerwowy. Negatywne skutki wieloletniego narażenia na znaczne zanieczyszczeniami powietrza wymagają podejścia interdyscyplinarnego.

Zatem konsultacji i stałej współpracy z alergologiem, pulmonologiem wymagają pacjenci z rozpoznaniem astmy czy  POCHP  alergicznym nieżytem nosa, szczególnie gdy brak jest kontroli choroby podczas dotychczasowej terapii i często występują zaostrzenia.

Smog może podrażniać również oczy a w razie uporczywych objawów warto odwiedzić okulistę. Przy nawracającym zapaleniu zatok zaś laryngologa. Pacjenci z chorobami układu krążenia powinni pozostawać pod kontrolą kardiologa. W razie uporczywych bóli, czy zawrotów głowy należy zgłosić się do neurologa.

Jakie badania należy wykonać jeśli chcemy przystąpić do leczenia astmy, czy innych chorób przewlekłych?

lek. A.B-M.: Podstawą pozostaje specjalistyczna konsultacja lekarska, czyli wywiad ze szczegółową analizą objawów, dotychczasowego leczenia, czasu nasilenia objawów oraz badanie fizykalne.

Zanieczyszczenie powietrza sprzyja zwiększonej częstotliwości chorób alergicznych, dlatego zawsze przy nawracających objawach ze strony dróg oddechowych warto poszerzyć diagnostykę o testy alergologiczne oraz w razie możliwości spirometrię oraz rtg klatki piersiowej, przy zachowaniu wymaganych środków ostrożności w związku obecnie panującym zagrożeniem epidemicznym. 

Jeżeli obserwujemy u siebie nietypowe, przedłużone objawy ze strony układu oddechowego należy natychmiast zgłosić się do specjalisty. Dolegliwości mogą świadczyć o przebyciu Covid-19 w łagodniejszej formie, co również wymaga diagnostyki pod kątem ewentualnych powikłań. Pamiętajmy, że nawet jeżeli jesteśmy już leczeni na astmę, czy inne choroby układu oddechowego i są one dobrze kontrolowane to stan pandemii wymaga szczególnej uważności. 

Jeżeli cierpisz na dolegliwości ze strony układu oddechowego zapraszamy do NZOZ Revita w Krakowie na konsultację z lekarzem alergologiem, diagnostykę i leczenie w kierunku astmy, POCHP oraz innych chorób przewlekłych.  

Rozmawiała: Eunika Bogucka

Zdjęcia: Karolina Moskała 
oraz picjumbo.com z Pexels

Artykuły powiązane:

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.