Na co nam czosnek i cebula?

O przeciwbakteryjnych, przeciwwirusowych i przeciwgrzybiczych właściwościach czosnku i cebuli wie prawie każdy. O tym, że pomagają zwalczać infekcje, hamują rozwój bakterii, niszczą pasożyty, słyszymy od najmłodszych lat. Nad wieloma z nas pochylały się troskliwe mamy i babcie, zachęcając do wypicia mleka z miodem i czosnkiem, bądź zjedzenia kilku plasterków czosnku na kanapce, kiedy chorowaliśmy na grypę czy anginę. Jednak najnowsze badania odkrywają przed nami jeszcze jedną, niezwykłą właściwość czosnku - działanie przeciwnowotworowe.

cebula i czosnek

Krótka historia czosnku

Z licznych źródeł historycznych i literackich oraz prac wykopaliskowych dowiadujemy się, że czosnek jako roślina (Allium) towarzyszy człowiekowi już co najmniej od pięciu tysięcy lat. Obejmuje on około kilkuset gatunków roślin z których najbardziej popularne są: czosnek pospolity, cebula zwyczajna, por i szczypiorek.

Uprawa czosnku i cebuli zaczęła się prawdopodobnie na terenach Azji Środkowej skąd stopniowo rozprzestrzeniła się na kraje śródziemnomorskie Grecję, Rzym, a szczególnie Egipt oraz na Daleki Wschód do Chin i dalej. 

Analiza starożytnych inskrypcji w piramidzie Cheopsa oraz badania papirusów pokazują, że czosnek i cebula były ważnymi składnikami diety robotników pracujących przy budowie piramid. A nawet, jak pokazuje jedno z największych odkryć archeologicznych XX wieku, ząbki czosnku stanowiły istotny element zaopatrzenia grobowca faraona Tutenchamona na jego drogę w zaświaty. 

Niezależnie od kultury starożytnego Egiptu, również greccy i rzymscy uczeni wspominają w swoich dziełach o tej skromnej roślinie. Dla przykładu Hipoktrates zwany„ojcem medycyny” - poświęca całe fragmenty swoich dzieł opisując dobroczynne działanie czosnku oraz wymienia liczne medykamenty tworzone na jego bazie. 

Miłośnicy literatury historycznej i podróżniczej wiedzą, że w czasach wielkich odkryć geograficznych oraz później w XVII i XIX wieku, cebula i czosnek były warzywami, które ratowały życie niejednemu marynarzowi podczas wielomiesięcznych podróży morskich czy żołnierzowi w oblężonej twierdzy. Cebula i czosnek były jednymi z niewielu warzyw, które można było przechowywać przez długi czas i podawać chorym cierpiącym na szkorbut – ciężką postać awitaminozy.

W czasach bardziej nam współczesnych, przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe działanie czosnku potwierdził naukowo prekursor mikrobiologii Ludwik Pasteur, znany między innymi ze swoich badań nad procesem fermentacji oraz konserwacji żywności.

Jak widać, czosnek i cebula faktycznie towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat ale …

Na czym polega ta lecznicza magia czosnku i cebuli?

Wielu z nas widziało dzieci krzywiące się i wypluwające cebulę, czy „dłubiące” w daniu o intensywnym zapachu czosnku. Dlaczego maluchy tak robią?  Przyczyną są związki fitochemiczne z dużą zawartością siarki, które uwalniają się pod wpływem czynników takich jak krojenie, gryzienie czy miażdżenie. To one odpowiadają za charakterystyczny smak i zapach tych roślin. 

Przez cały czas przechowywania czosnku w niskiej temperaturze, w główce stopniowo gromadzi się allina – główny składnik tej rośliny. W momencie zmiażdżenia ząbka jego komórki ulegają zniszczeniu, co powoduje uwolnienie enzymu zwanego allinazą, który wchodzi w reakcję z alliną i bardzo szybko przekształca ją w allicynę, związek o bardzo intensywnym zapachu.

- R. Béliveau i D. Gingras „Dieta w walce z rakiem”


Allicyna jest tym związkiem, który odpowiada za prozdrowotne właściwości czosnku. Jak zapewne nie trudno się domyślić, allicyna jest związkiem nietrwałym, więc aby w pełni wykorzystać potencjał drzemiący w czosnku należy spożywać go na surowo w chwilę po zmiażdżeniu lub wyciśnięciu przez praskę. Zarówno w przypadku czosnku, jak i innych warzyw, każda obróbka termiczna redukuje ich wartości odżywcze i osłabia działanie lecznicze. Podobnie rzecz ma się z szeroko oferowanymi na ryku suplementami diety zwierającymi allinę. Nie dorównują one świeżo wyciśniętemu ząbkowi czosnku czy świeżo pokrojonej cebuli.

Przeciwrakowe właściwości czosnku

Z niezależnych badań prowadzonych w różnych częściach świata np. Chinach, Włoszech, Szwajcarii czy Holandii polegających na analizie diety, nawyków żywieniowych, aktywności sportowej oraz innych aspektów życia, w tym również nałogów osób badanych, jasno wynika, że obfite spożywanie surowej cebuli i czosnku redukuje prawdopodobieństwo wystąpienia raka przewodu pokarmowego. Szczególnie dotyczy to nowotworów jelita grubego (redukcja o połowę), żołądka (trzykrotna redukcja) raka przełyku i okrężnicy oraz prostaty. 

Dlaczego tak się dzieje?

Jak podaje, R. Béliveau i D. Gingras allicyna wykazuje niezwykłą skuteczność w zapobieganiu nowotworom wywołanym rakotwórczymi związkami chemicznymi – azotynami - popularnie stosowanymi w konserwowanej żywności, a szczególnie w wędlinach: kiełbasie, boczku, szynkach, salami, czy różnego rodzaju marynatach.  

W wyniku spożywania w/w produktów w przewodzie pokarmowym człowieka powstają tzw. nitrozaminy - organiczne związki chemiczne o silnych właściwościach rakotwórczych. Allicyna i jej związki pochodne zapobiegają powstawaniu nitrozamin, oraz redukują ich aktywność w układzie pokarmowym człowieka,  tym samym hamując procesy rakotwórcze. Ponadto związki te mogą bezpośrednio atakować już istniejące komórki nowotworowe zmuszając je do apoptozy czyli śmierci. 

Warto także wiedzieć, że związki fitochemiczne, zawarte w czosnku i cebuli mają właściwości detoksykacyjne czyli oczyszczające organizm z substancji kancerogennych oraz innych szkodliwych produktów przemiany materii. Komórki, które mają mniejszy kontakt z substancjami rakotwórczymi, rzadziej poddawane są uszkodzeniom i procesom mutacji.

Zatem częste spożywanie czosnku, cebuli czy innych roślin z tej grupy, nie tylko zapobiega powstawaniu związków rakotwórczych, czy redukuje istniejące już guzy, ale także usuwa toksyny i oczyszcza nasz organizm. Dlatego warto wzbogacić naszą dietę o rośliny z grupy czosnkowatych. 

Opracowanie: EBJ
Na podstawie: R. Béliveau i D. Gingras „Dieta w walce z rakiem”, wyd. DELTA

 

Artykuły powiązane: