Niskie ciśnienie krwi – jakie są objawy, leczenie

Niskie ciśnienie krwi (niedociśnienie) – kiedy występuje i czy trzeba je leczyć?

Niedociśnienie tętnicze zwane inaczej hipotonią to trwale utrzymujące się niskie ciśnienie krwi, zazwyczaj skurczowe poniżej 100 mm Hg. Niskie ciśnienie może pojawiać się np. u szczupłych osób, nastolatków w okresie dojrzewania, czy intensywnie trenujących sportowców. O niedociśnienie tętnicze pytamy lek. Andrzeja Gębalę, kardiologa NZOZ Revita.

Czym jest niedociśnienie tętnicze?

lek. A.Gębala kardiolog NZOZ Revita
lek. Andrzej Gębala, kardiolog NZOZ Revita

Lek. Andrzej Gębala: Najprościej mówiąc, niedociśnienie tętnicze jest formą zaburzenia pracy układu krążenia. Częstą i jednocześnie najbardziej bagatelizowaną przyczyną niskiego ciśnienia krwi jest zwykłe odwodnienie organizmu.

Obrazowo mówiąc układ krążenia to układ hydrauliczny. Płyny, czyli np. krew spadają zgodnie z siłą ciężkości kierunku stóp, a serce – nasza główna pompa – musi przepompować ten płyn w górę wbrew tej sile. Jeżeli cierpimy na niedobór płynów, to jednym z pierwszych objawów może być spadek ciśnienia krwi. Niestety wiele osób jest ciągłym stanie umiarkowanego odwodnienia, nawet nie zdając sobie z tego sprawy.

Kiedy mówimy o trwałym niedociśnieniu tętniczym?

A.G.: Niedociśnienie tętnicze występuje, gdy u osoby dorosłej ciśnienie skurczowe w sposób przewlekły utrzymuje się poniżej 100-105 mmHg. Jednak trzeba pamiętać, że wszelkie normy w medycynie opisują tzw. większość populacji i przekroczenie lub obniżenie ich wartości nie oznacza jeszcze stanu chorobowego. Ogólna norma w tym wypadku nie uwzględnia takich czynników jak: płeć, wiek czy skłonności genetyczne. Niskie ciśnienie obserwuje się często np. u nastolatków z niską masą ciała w okresie dojrzewania i trudno tu mówić o stanie chorobowym. W takiej sytuacji trzeba wykonać podstawowe badania krwi, podjąć pracę z dietetykiem i zaadresować przyczyny niedowagi. 

Podobnie może być u osób intensywnie uprawiających sport. Duży wysiłek powoduje większe parowanie i wydzielanie potu, a brak podaży płynów obniża ciśnienie. To samo zdarza się u osób starszych, gorączkujących, przyjmujących leki odwadniające, obniżające ciśnienie czy inne. Należy dodać, że seniorzy mają często zaburzony ośrodek łaknienia i nie czują potrzeby picia płynów mimo jego niedoboru.

Najprostszym sposobem zbadania nawodnienia to ocena języka – suchy zwykle jest znakiem odwodnienia. Dlatego warto, aby osoby cierpiące na niskie ciśnienie zaopatrzyły się w odpowiednio oznakowane butelki, czy termosy. Na takiej butelce widoczna jest podziałka, ile wody zostało wypite i ile jeszcze trzeba spożyć do końca dnia. To znacznie ułatwia dbanie o prawidłowe nawodnienie organizmu.

Jakie mogą być objawy niskiego ciśnienia krwi?

A.G.:  Pacjenci zgłaszają przede wszystkim objawy pogorszonego samopoczucia, np. ociężałość, apatię, uczucie ciągłego zmęczenia, trudności z porannym wstawaniem, uczucie zimnych rąk i stóp, bladość twarzy, kłopoty z koncentracją, przyspieszone tętno, mroczki przed oczami, zaburzenia rytmu serca, bóle głowy w okolicy czołowej, pogorszone samopoczucie podczas zmian pogodowych itp. Oczywiście wszystkie te objawy mogą być symptomem innych chorób, dlatego tak ważna jest diagnostyka i stały kontakt z lekarzem.

Kiedy zgłosić się do kardiologa z niedociśnieniem tętniczym?

A.G.: Osoby z niskim ciśnieniem powinny się zgłosić do kardiologa jeżeli obserwują u siebie następujące objawy: zawroty głowy, osłabienie przy gwałtownym pochylaniu się, czy wstawaniu z łóżka, a także kiedy występują epizody zasłabnięcia, czy utraty przytomności np. podczas przedłużonego stania w dusznym, ciemnym, pomieszczeniu. Na szczęście większość tych objawów mija po ułożeniu chorego w pozycji poziomej, kiedy poprawia się dopływ krwi do mózgu i następuje szybki powrót do świadomości. 

Zdarza się również, że duże emocje powodują poszerzenie łożyska naczyniowego i w konsekwencji jeszcze większy spadek ciśnienia. Takie sytuacje często zdarzają się w kościołach, supermarketach, czy podczas uroczystości rodzinnych, szczególnie gdy odbywają się rano i gdy nie wypijemy odpowiedniej ilości płynów. Dlatego zawsze, gdy doświadczamy takich kłopotów trzeba zgłosić się do kardiologa, aby przyjrzeć się problemowi, pogłębić wywiad lekarski czy zlecić badania w danym kierunku. Niskie ciśnienie może powodować niedotlenienie narządów i co za tym idzie ich gorszą pracę, może też powodować zmiany w nerkach, które są naszym głównym filtrem i muszą mieć odpowiedni przepływ płynów do prawidłowej pracy. 

Jakie mogą być przyczyny niskiego ciśnienia krwi?

A.G.: Niedociśnienie tętnicze pierwotne bardzo często jest dziedziczone genetycznie. Jeżeli tej dolegliwości nie towarzyszą inne schorzenia – nie jest ono zagrożeniem dla życia pacjenta i funkcjonowania organizmu. Można powiedzieć, że w niektórych wypadkach niedociśnienie tętnicze może chronić przed schorzeniami wywoływanymi przez wysokie ciśnienie krwi, np. miażdżycą, chorobą wieńcową, udarem mózgu czy zawałem serca

Istnieją natomiast stany i choroby, które mogą przyczyniać się do powstania niedociśnienia tętniczego, np. niedoczynność tarczycy, niedoczynność przysadki mózgowej, wspomniane już odwodnienie organizmu, rzadkie jednostki chorobowe powodujące większe wydalanie płynów, brak wystarczającej ilości sodu, zwiększona reaktywność naczyń krwionośnych, układu bodźcowo-przewodzącego serca na czynniki zewnętrzne, czy choroby serca w postaci: zaburzeń rytmu serca, zapalenia osierdzia i niewydolności serca. 

Trzeba też wspomnieć, że przyczyną niskiego ciśnienia tętniczego wtórnego mogą być przyjmowane leki np. antydepresyjne, nasenne, przeciwnadciśnieniowe, przeciwarytmiczne, moczopędne, czy rozszerzające naczynia. Ale jak już wspomniałem, najpierw trzeba zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu i przyjrzeć się, czy to nie jest przyczyną problemu. 

Jakie postępowanie czy leczenie wdrażamy w niedociśnieniu tętniczym?

A.G.: Jeżeli niedociśnienie tętnicze spowodowane jest czynnikami genetycznymi i jest pewnego rodzaju stałą cechą osobniczą, lub niemożliwe jest określenie jego pierwotnej przyczyny, to raczej nie wdrażamy żadnego leczenia farmakologicznego. Ale jak to w życiu bywa, przeważają przypadki, kiedy przyczyn jest kilka, które warto zaadresować. 

Diagnostyka to podstawowy panel badań laboratoryjnych krwi – w tym również hormonów, USG brzucha, holter ciśnieniowy, holter EKG. Można też wykonać tak zwaną próbę ortostatyczną wykonywaną w warunkach szpitalnych. Podczas takiej próby pacjent jest podłączony do monitoringu EKG i pomiary ciśnienia są wykonywane w pozycji leżącej, a  następnie stojącej w odpowiednim protokole, leżąc na specjalistycznym stole. Ale jest to już bardzo zaawansowana diagnostyka wykonywana w ciężkich przypadkach. Jeżeli spadki ciśnienia występują po wysiłku, to należy wykonać echo serca i próbę wysiłkową.

Jak możemy sobie pomóc przy niskim ciśnieniu krwi?

A.G.: Nie ma wysoce skutecznego leczenia farmakologicznego z wyjątkiem prób z tak zwanymi kroplami nasercowymi. Jednak istnieje kilka sposobów na wspieranie organizmu z tego typu dolegliwością:

  1. Najważniejsze jest dbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu. Pijemy przynajmniej 30 ml wody na każdy kilogram masy ciała dzienne! Czyli dla osoby ważącej ok. 60 kg będzie to około 2 litrów wody dziennie. 
  2. Dbanie o codzienną dawkę aktywności fizycznej. Osobom cierpiącym na niedociśnienie tętnicze szczególnie zaleca się chodzenie basen lub jazdę na rowerze.
  3. Osoby starsze nie powinny gwałtownie wstawać czy pochylać się. Przy wstawaniu w nocy do toalety należy posiedzieć na łóżku. Podobnie rano, po przebudzeniu. 
  4. W poprawie samopoczucia przy niskim ciśnieniu mogą pomóc odpowiednio dobrane zioła. Jednak przyjmowanie naparów ziołowych musi być skonsultowane ze specjalistą, który wykluczy choroby towarzyszące i interakcje z innymi lekami, czy suplementami! Nie wolno również kupować ziół nieznanego pochodzenia lub gotowych mieszanek, które nie są indywidualnie dobrane do naszego stanu zdrowia. 
  5. Warto nauczyć się technik automasażu, który wykonujemy zaraz po przebudzeniu. Takie pobudzenie wpływa korzystnie na ukrwienie organizmu. Do tego celu można można wykorzystać, np. suchą szczotkę do mycia pleców, czy rękawicę frotową – zawsze zaczynamy od stóp i kierujemy się w stronę serca. Podczas brania prysznica warto opryskiwać się na zmianę zimną i ciepłą wodą.
  6. W sytuacji gwałtownych zmian pogody, upałów i znacznie pogorszonego samopoczucia zaleca się krótkotrwałe przyjęcie pozycji leżącej (w celu poprawy ukrwienia mózgu) w miejscu przewiewnym, ocienionym, raczej chłodnym.
  7. Nastolatki cierpiące na niedociśnienie tętnicze powinny starać się często zmieniać pozycję ciała, ponieważ długotrwałe przebywanie w tej samej pozycji, np. siedzenie w szkolnej ławce, czy przed komputerem niekorzystnie wpływa na przepływ krwi. Jeżeli problemem jest masa ciała trzeba udać się na konsultację do dietetyka.
  8. Ważna też jest odpowiednia ilość snu. Należy się wysypiać i spać tyle ile potrzebuje nasz organizm. Optymalnie 7-8 godzin. Jeżeli pracujemy na zmiany, trzeba rozważyć zmianę formy zatrudnienia. Nieregularne rytmy okołodobowe istotnie przyczyniają się do nasilenia dolegliwości związanych nie tylko z niskim ciśnieniem.

A co z kawą i mocną herbatą, środkami powszechnie stosowanymi przy niskim ciśnieniu?

A.G.: Trzeba pamiętać, że zarówno mocna kawa jak i herbata może podwyższyć ciśnienie ponieważ kofeina i teina powoduje wzrost ciśnienia. Jednak w nadmiarze działają one moczopędnie i odwadniająco, zatem mogą zmniejszyć ilość mikroelementów i spowodować inne niekorzystne objawy, na przykład kołatania serca. Zatem są to środki doraźne.

Jeżeli cierpisz na jakiekolwiek dolegliwości ze strony układu sercowo-naczyniowego, zgłoś się do NZOZ Revita. U nas otrzymasz kompleksową opiekę kardiologiczną, dietetyczną oraz z innych specjalizacji. Rejestracja: Kraków: +48 601 555 644 Kalwaria Zebrzydowska: +48 601 555 914 Miechów: +48 666 606 441 Proszowice: +48 601 555 913

Opracowanie: Eunika Bogucka
Zdjęcia: Karolina Moskała oraz: pexels.com

Artykuły powiązane:

Opublikowano: 02.12.2021

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.