Osteoporoza – przyczyny, objawy, metody leczenia

Osteoporoza — choroba, której trzeba zapobiegać!

Osteoporoza to jedna z tych chorób, które rozwijają się „po cichu”, często nie dając żadnych objawów, aż do pierwszego złamania.

Sprawdź, czy jesteś zagrożona osteoporozą i co możesz zrobić, aby jej uniknąć. Na pytania odpowiada specjalista NZOZ Revita, lek. Magdalena Węgrzyn, reumatolog

cwiczenia w domu
Codzienna aktywność fizyczna zapobiega rozwojowi osteoporozy

Czym jest osteoporoza?

Jak podaje Medycyna Praktyczna: „Osteoporoza jest chorobą szkieletu prowadzącą do złamań kości, które mogą wystąpić nawet po niewielkim urazie. Najczęściej dotyczą kręgosłupa, kości przedramienia i szyjki kości udowej, ale mogą wystąpić również w innych lokalizacjach. Nadmierna podatność kości na uszkodzenie w osteoporozie wynika ze zmniejszenia gęstości mineralnej kości i zaburzenia jej struktury i jakości”.

Światowa organizacja Zdrowia (WHO) zaliczyła osteoporozę do chorób cywilizacyjnych, jako jedną z najczęściej występujących chorób przewlekłych, wymagających podjęcia działań edukacyjnych i profilaktycznych.

O zapobieganie i leczenie osteoporozy pytamy naszego lekarza specjalistę, lek. Magdalenę Węgrzyn.

Kogo i w jakim wieku najczęściej dotyka ta choroba? Jakie są objawy osteoporozy?

lek. Magdalena Węgrzyn: Osteoporoza pierwotna, jest chorobą wieku podeszłego. Kość nie jest strukturą stałą i w ciągu życia ulega przebudowie. Niektóre komórki budują jej masę, inne w tym samym czasie prowadzą proces resorpcji, czyli niszczenia. Z biegiem naszego życia taka równowaga ulega zaburzeniu – resorpcja przeważa nad kościotworzeniem. Dochodzi do ubytku masy kostnej, pogłębiającej się wraz z postępem starzenia.

U kobiet problem zaczyna się wcześniej niż u mężczyzn, zwykle około 50. roku życia, w okresie po naturalnej menopauzie. Wówczas dochodzi do zaprzestania pracy jajników i w konsekwencji braku produkowanych przez nie estrogenów, hormonów stojących na straży jakości tkanki kostnej. 

U mężczyzn zmiany kostne prowadzące do osteoporozy toczą się wolniej i zaczynają się później, czyli po około 65. roku życia. 

Jeśli chodzi o objawy zwiastujące chorobę, niestety nie bez powodu osteoporoza określana jest mianem „cichego złodzieja” kości. Rozwija się niepostrzeżenie i podstępnie. Pierwszym objawem często jest tzw. złamanie niskoenergetyczne. Pod tym To pojęcie oznacza złamanie pod wpływem siły, która jest zbyt mała, żeby doprowadzi
 do złamania zdrowej kości. Ma to niestety miejsce wówczas, gdy choroba jest już w stadium zaawansowanym. Dlatego tak ważna jest wczesna diagnostyka jeszcze w okresie bezobjawowym.

Co sprzyja rozwojowi osteoporozy?

MW: Poznanych jest wiele czynników sprzyjających osteoporozie. Na niektóre z nich, jak upływ czasu, płeć czy nasze geny nie mamy niestety wpływu. Warto natomiast wiedzieć o czynnikach modyfikowalnych, czyli zależnych od nas samych. Część z nich związana jest ze stylem życia, np. do szybszego postępu osteoporozy przyczynia się mała aktywność fizyczna, unieruchomienie, zbyt niska masa ciała, mała masa mięśniowa, niedobór witaminy D, dieta uboga w wapń, palenie papierosów, czy nadmierne picie kawy i alkoholu. 

Niekiedy choroby i stosowane leki mogą prowadzić do rozwoju przedwczesnej osteoporozy. Wskazać trzeba szczególnie choroby związane z zaburzeniami hormonalnymi, choroby przewodu pokarmowego, nerek, choroby reumatyczne. Jeśli chodzi o przewlekle stosowane leki, wymienić należy doustne glikokortykosterydy, leki przeciwpadaczkowe czy przeciwzakrzepowe. 

Jeśli osteoporoza nie wynika wyłącznie z fizjologicznych zmian związanych z wiekiem, ale właśnie z takich przyczyn, wówczas mówimy o osteoporozie wtórnej. Może ona pojawić się w stosunkowo młodym wieku, wyjątkowo nawet u dzieci. 

Jak wygląda diagnostyka osteoporozy?

MW: Podstawowym badaniem diagnostycznym jest densytometria, czyli badanie gęstości mineralnej kości. Badanie jest nieinwazyjne i niebolesne i wykonywane specjalistycznym aparatem rentgenowskim. W trakcie badania pacjent leży nieruchomo na stole pomiarowym, nad którym przesuwa się ramię aparatu rentgenowskiego. Ilość emitowanego promieniowania jest bardzo niewielka, wynosi mniej niż 1/30 dawki typowego badania RTG. 

W ośrodku wykonującym badanie zwykle obliczane jest też ryzyko złamania na podstawie wskaźnika FRAX, oceniana bywa też siła mięśniowa. Przed badaniem wykonuje się pomiar wzrostu i masy ciała. 

Kto powinien poddać się temu badaniu? 

MW: Badanie powinno być wykonane u wszystkich osób, u których podejrzewa się zwiększone ryzyko złamania. Do tej grupy zalicza się kobiety po 65. roku życia oraz mężczyzn po 70. roku życia. Densytometrii powinny poddać się także osoby młodsze np. kobiety w okresie przed i okołomenopauzalym oraz mężczyźni przed 70 roku życia, jeśli stwierdzane są u nich dodatkowe czynniki ryzyka złamania. Dotyczy to szczególnie osób, u których współistnieją choroby sprzyjające obniżeniu masy kostnej lub stosują oni przewlekle leki mające niekorzystny wpływ na masę kostną. 

Badanie powinno być wykonane także u każdej osoby, u której doszło do złamania niskoenergetycznego, zanim włączone zostanie leczenie. Densytometria wykonywana zwykle co rok służy też do monitorowana wdrożonej farmakoterapii. 

Przed przystąpieniem do badania, warto pamiętać o jednym bardzo istotnym warunku. Wnioski dotyczące oceny efektów leczenia wyciągane na podstawie porównania wyników densytometrii w kolejnych latach są miarodajne tylko, jeśli badanie jest wykonywane na tym samym aparacie, a przynajmniej aparacie tego samego typu. Zatem warto wybrać taki ośrodek, w którym będziemy mogli swobodnie powtarzać badanie.

Czy są jeszcze jakieś inne rodzaje badań pomagających w diagnostyce osteoporozy? Czy tzw. kalkulator FRAX jest wiarygodną pomocą diagnostyczną? 

MW: Kalkulator FRAX jest narzędziem pozwalającym na podstawie 12 podanych parametrów oszacować u danej osoby indywidualne ryzyko złamania w ciągu następnych 10 lat. Nie można postawić rozpoznania osteoporozy ani też podejmować decyzji o leczeniu wyłącznie na podstawie wyniku FRAX. Pozwala on natomiast wyodrębnić osoby szczególnie zagrożone złamaniem. 

W populacji polskiej wynik większy lub równy 10% oznacza duże ryzyko złamania. Kalkulator FRAX nie ma zastosowania dla osób młodych, np. kobiet przed menopauzą oraz dla osób już leczonych z powodu osteoporozy. Nie jest narzędziem doskonałym także dlatego, że nie uwzględnia wszystkich czynników ryzyka złamań. 

Czy dieta bądź styl życia mogą zapobiegać lub opóźniać rozwój osteoporozy? Jakie działania podjąć?

MW: Działania profilaktyczne warto podjąć jak najwcześniej. To, jak znacznie z wiekiem dotknie nas utrata tkanki kostnej, zależy nie tylko od tempa tej utraty, ale także od tak zwanej szczytowej masy kostnej. Jest to największa masa naszego układu kostnego, którą osiągamy około 30. roku życia  Wzrasta ona adekwatnie do mechanicznego obciążenia, dlatego regularna aktywność fizyczna jest dla budowania naszego szkieletu nie do przecenienia. 

Oczywiście nie sposób nie wspomnieć też o znaczeniu diety, szczególnie o odpowiedniej ilości wapnia i fosforu, których głównym źródłem jest mleko i jego przetwory. Podaż wapnia w diecie u większości osób jest niewystarczająca. Zapotrzebowanie na wapń dla osoby dorosłej to ok. 1000-1200 mg wapnia dziennie. Taką ilość zawierają 3-4 szklanki mleka, 1 l kefiru, 700 ml jogurtu, 100-120 g żółtego sera, 1000 g sera białego. 

Na bilans wapniowy niekorzystnie może wpływać picie kawy w ilości ponad trzech filiżanek dziennie oraz spożywanie alkoholu w ilości większej niż 30 g w przeliczeniu na jeden dzień (10 g alkoholu to 100 ml wina lub 30 ml wódki, lub 250 ml piwa). 

Dla profilaktyki osteoporozy ważne jest także dostarczenie odpowiedniej ilości witaminy D. Latem możemy tego dokonać dzięki racjonalnej ekspozycji na słońce, pamiętając, że w okresie od czerwca do września, wystarczająca jest ekspozycja przez około 20 minut dziennie, bez użycia filtrów przeciwsłonecznych przy odsłonięciu około 18% ciała (głowa stanowi ok. 9% powierzchni ciała, jedna ręka to również ok. 9% powierzchni ciała). W pozostałych miesiącach pozostaje uzupełnianie witaminy D, tak aby poziom oceniany w badaniu krwi wynosił 30-50 ng/ml. 

Wszystkie te działania mają znaczenie również w przypadku już rozpoznanej osteoporozy u osób w podeszłym wieku. Wówczas istotne jeszcze jest podjęcie kroków zmierzających do zmniejszenia ryzyka złamań. Oczywiście główne znaczenie ma leczenie farmakologiczne, ale ważne jest też zapobieganie upadkom przez dbanie o stan masy mięśniowej. 

Wystarczające w tym celu jest unikanie siedzącego trybu życia, regularne spacery i umiarkowany wysiłek fizyczny. Za umiarkowany wysiłek fizyczny uznajemy codzienny spacer, przez około 30 minut, do uczucia zmęczenia.

Warto także skorygować ewentualne zaburzenia ostrości wzroku oraz dokonać drobnych zmian w mieszkaniu. Usuwając zbędne przedmioty leżące na podłodze, np. dywaniki, niskie taborety, można zredukować ryzyko potknięcia. Montując dodatkowe uchwyty pod prysznicem i nad wanną oraz zakładając maty antypoślizgowe, możemy zapobiegać wywróceniu się na śliskiej powierzchni. Podczas korzystaniu ze schodów, warto przytrzymywać się poręczy. W okresie zimowym koniecznie zadbać o dobre antypoślizgowe obuwie. Jest to o tyle ważne, że do większości złamań dochodzi na skutek upadków podczas codziennych czynności. 

Dziękuję za rozmowę. 

Opracowanie: Eunika Bogucka
Zdjęcie: theformfitness z Pexels

Artykuły powiązane:

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.