Probiotyki - jakie są ich zalety, kiedy je stosować?

Kto powinien przyjmować probiotyki? — dietetyk odpowiada


Być może czasem zastanawiasz się, czy powinieneś stosować probiotyki? Na to pytanie jest bardzo łatwo odpowiedzieć. Zdrowie naszych jelit związane jest między innymi z ilością terapii farmakologicznych przyjętych w życiu. Wystarczy przypomnieć sobie jakie leki przyjęliśmy w ciągu np. pięciu ostatnich lat, lub jak byliśmy leczeni w dzieciństwie. Jeśli zażywaliście np. ibuprofen należący do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLP), albo leki przeciw zgadze takie jak inhibitory pompy protonowej (IPP), czy antybiotyki, statyny, antydepresanty lub inne leki przyjmowane na stałe, to istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że trzeba rozważyć czasową suplementację probiotyczną, po konsultacji z dietetykiem lub lekarzem.

Innymi czynnikami warunkującymi konieczność przyjmowania probiotyków są przewlekły lub nawracający stres, nadużywanie alkoholu, dieta bogata w cukier, czy przetworzoną żywność. Wszystko to wywołuje zmiany w fizjologicznym składzie mikroflory bakteryjnej jelit i może powodować różne dolegliwości.

ból brzucha dietetyk nzoz revita
Dbałość o mikroflorę jelit może uchronić nasz przed dolegliwościami ze strony układu pokarmowego.

 

O fizjologii jelit rozmawiamy dziś z naszym krakowskim dietetykiem, mgr Maciejem Wielgoszem.

Dlaczego probiotyki w diecie są takie ważne?

M. Wielgosz dietetyk kraków nzoz revita
Maciej Wielgosz, dietetyk NZOZ Revita

Maciej Wielgosz, dietetyk NZOZ Revita: Ostatnio coraz częściej mówi się, że jelita to nasz drugi mózg. Może wydawać się to nieco dziwne, jednak jest to bardzo trafne porównanie, ze względu na niezwykle bogate unerwienie jelit i bezpośrednie połączenie z mózgiem poprzez oś jelita-mózg. W jelitach bytują ogromne ilości bakterii i szacuje się, że ich ilość dziesięciokrotnie przewyższa ilość wszystkich komórek w organizmie. Zatem sama ich liczebność pokazuje, jak ogromny wpływ mają na nasze zdrowie. 

Mikroflora jelitowa bierze udział w kształtowaniu odporności organizmu poprzez produkcję limfocytów (komórek odpornościowych) w tkance limfoidalnej w jelitach i dojrzewanie ich przy udziale dobroczynnych bakterii. Pozytywna mikroflora utrudnia również kolonizację jelit przez szkodliwe bakterie, które mogą powodować np. nadmierną produkcję gazów, czy nawracające biegunki. Można to uprościć do stwierdzenia, że dobre drobnoustroje pomagają nam walczyć ze złymi. A ich obecność w diecie jest niezbędna dla zdrowia organizmu.

Kolejną funkcją bakterii jest wspieranie trawienia niektórych resztek pokarmowych, co pozwala uniknąć nieprzyjemnych dolegliwości ze strony układu pokarmowego, a także wytworzyć dobroczynne dla jelit związki, przede wszystkim kwasy organiczne. Bakterie jelitowe produkują również witaminy, szczególnie witaminę K i niektóre witaminy z grupy B. 

Okazuje się też, że mikroflora bakteryjna jelit ma również wpływ na nasze samopoczucie, ponieważ mikroorganizmy produkują związki, tzw. psychobiotyki, które następnie biorą udział w produkcji neuroprzekaźników, np. serotoniny, która również w znacznej większości produkowana jest w jelitach. I właśnie z tego powodu oś jelita-mózg jest tak ważna. 

Z jakimi dolegliwościami ze strony jelit powinniśmy się zgłosić do dietetyka?

MW: Dobry dietetyk zajmuje się szerokim spektrum problemów związanych z układem pokarmowym i trawieniem, począwszy od zaparć i biegunek, przez zespół jelita drażliwego (IBS), celiakię, alergie pokarmowe, SIBO, chorobę Leśniowskiego-Crohna, po wszelkie inne dolegliwości. W niedalekiej przyszłości może okazać się, że do ścisłej listy tych chorób dołączy również zespół nieszczelnego jelita, czyli rozluźnienie struktury ściany jelit z tzw. zespołem nieszczelnego jelita, co może powodować przenikanie niestrawionych cząstek pokarmowych i bakterii do krwiobiegu. 

Jak pokazują wstępne wyniki badań, jedną z przyczyn powstawania nieszczelnego jelita może być zaburzona flora bakteryjna, co potencjalnie może przekładać się na wiele chorób np. autoimmunologicznych takich jak Hashimoto, czy inne dolegliwości jak np. trądzik różowaty. Jednak zespół nieszczelnego jelita jest wciąż nowym zagadnieniem, który wymaga wielu dalszych badań, dlatego diagnozowanie go nie weszło jeszcze w powszechne standardy kliniczne. 

Ale nawet bez wyników badań klinicznych, dbałość o mikroflorę bakteryjną jelit jest ważna, ponieważ przewlekła dysbioza może prowadzić do rozwoju innych dolegliwości, m.in. zespołu jelita drażliwego (również mocno związanego z układem nerwowym), czy innych czynnościowych zaburzeń pracy jelit, alergii, obniżenia odporności, problemów skórnych, obniżenia nastroju oraz przewlekłych lub nawracających stanów zapalnych. Zatem bez względu na wyniki oczekiwanych badań każdy z nas powinien stosować dietę przyjazną dla naszego mikrobiomu i tym pomagają specjaliści dietetycy.

Każdy z nas powinien umówić się na wizytę u dietetyka, przynajmniej raz w życiu, a najlepiej zawsze gdy pojawiają się u nas jakieś nietypowe dolegliwości. O pierwszej wizycie u dietetyka i jak się do niej przygotować możesz przeczytać w naszym artykule. Pamiętajmy, że dietetyk dobierze nam nie tylko odpowiednią dietę i probiotykoterapię - jeśli zajdzie taka potrzeba, ale również rozpisze jadłospis, który uwzględni produkty naturalnie zawierające probiotyki (kiszonki i fermentowane produkty mleczne) i prebiotyki (czyli pokarm dla dobrych bakterii, głównie zawarte w owocach i warzywach). 

Co ciekawe, probiotyki mogą również pomóc w odchudzaniu, jednak nie bezpośrednio. Bogata flora bakteryjna, która wspiera właściwe trawienie i wypróżnianie jest niezbędna w zdrowym procesie odchudzania, nie tylko ze względu na prawidłowe przyswajanie składników odżywczych, ale również same odczucia względem stylu odżywiania. Ogromne znaczenie ma również poprawa samopoczucia, co przy stosowaniu jakichkolwiek diet jest elementem kluczowym. 

Czy probiotyki mają zastosowanie u osób stosujących jakąś szczególna dietę z uwagi na stan zdrowia, lub w dietach dla sportowców?

kolarze
Dieta osób intensywnie uprawiających sport powinna uwzględniać odpowiednią dawkę probiotyków.

MW:  Tak, szczególnie w dietach dla sportowców, co niestety nie jest powszechnie stosowaną praktyką. Od kilku lat zajmę się dobieraniem diety dla sportowców i moje doświadczenia oraz badania pokazują, że probiotyki to nieodłączny element w diecie osób intensywnie uprawiających sport. 

Przyczyny zaburzeń mikroflory u sportowców mogą być różne. Sport to dla organizmu pewien rodzaj stresu, który może mieć wpływ na bakterie jelitowe, do tego dochodzą bardzo wysokokaloryczne i wysokobiałkowe diety, suplementy i wiele innych czynników, dlatego diecie sportowej warto wspomagać się probiotykoterapią.

Jeśli chodzi o osoby stosujące specjalne diety, np. ze względu na swój stan zdrowia to znajdą one w probiotykach wsparcie w postaci naprawy składu mikroflory jelitowej zaburzonej przez mniej fizjologiczny, lecz niezbędny skład diety (np. małe ilości błonnika w dietach łatwostrawnych). 

Jakie probiotyki najlepiej włączyć do diety? Jak stosować probiotyki?

MW:  Na ryku dostępna jest szeroka gama produktów, niestety wiele nich jest bezużytecznych, szczególnie te które nie posiadają oznaczonego szczepu. Niezwykle ważne jest zwracanie uwagi na technologię produkcji probiotyku. Wszelkie popularne produkty typu „esencje probiotyczne” zawierające nieoznaczone szczepy bakterii nie spełnią żadnej lub niewielką rolę ponieważ przyjazne bakterie zostaną zniszczone przez soki żołądkowe, enzymy trzustkowe lub zginą w jelicie cienkim. Esencje probiotyczne mogą być stosowane jedynie jako produkty wspierające probiotykoterapię ponieważ często zawierają one przyjazne dla organizmu prebiotyki (najczęściej inulinę) i zioła, które tworzą korzystne warunki dla tworzenia kolonii bakteryjnych. 

Ale tak jak niejednokrotnie powtarzaliśmy wszystkie suplementy powinny pochodzić od sprawdzonych producentów, muszą być certyfikowane lub polecone przez doświadczonego lekarza czy dietetyka. Nie wolno kupować tzw. suplementów na targach, przez internet od nieznanych producentów. Przyjmując takie suplementy możemy sobie zaszkodzić, a nie pomóc.   

Jeśli chodzi o technologię produkcji probiotyków warto wybierać produkty, które były liofilizowane i mikrokapsułkowane. Mikrokapsułkowanie ma na celu  podwyższenie stabilności biologicznej preparatów bakterii fermentacji mlekowej na odpowiednim podłożu. Ponadto szczepy probiotyczne powinny być wyraźnie oznaczane konkretnym numerem np. Lactobacillus rhamnosus GR-1 lub Lactobacillus Reuters RC-14, czy inne w zależności od zapotrzebowania naszego organizmu.

Jak konkretne szczepy bakteryjne wpływają na zdrowie?

MW: Jak pokazują badania np. bakterie probiotyczne z gatunku Bifidobacterium bifidum kształtują odporność przeciwwirusową i przeciwbakteryjną i to one występują w znacznym niedoborze w naszej populacji. Jest to wynik między innymi przyjmowania antybiotyków. Nie muszę wspominać, że w dobie panującej pandemii Covid-19 dobra odporność przeciwwirusowa jest na wagę złota. To ona ma istotny wpływ na intensywność przebiegu Covid-19.

Innym przyjaznym dla człowieka gatunkiem jest Lactobacillus rhamnosus, inaczej Lactobacillus GG, jest on w mniejszym niedoborze wśród populacji, ale warto go przyjmować szczególnie w nawracających biegunkach, przy zakażeniu rota wirusem, alergiach, czy problemach skórnych. Korzystny wpływ tych szczepów na zdrowie kondycję człowieka jest udowodniony naukowo przez testy kliniczne.

Wielu producentów dobrej jakości probiotyków tworzy obecnie linie swoich produktów dostosowanych do danych dolegliwości, np. IBS (na zespół jelita drażliwego), które zawierają wyselekcjonowane szczepy bakterii o udowodnionej skuteczności w tej danej chorobie lub stanie fizjologicznym. Jest to duże ułatwienie, dlatego warto zwracać na to uwagę.

Kto może nam pomóc w doborze odpowiednich probiotyków oraz ich dawkowaniu?

MW: Jeżeli cierpimy na bardzo duże dolegliwości ze strony układu pokarmowego trzeba najpierw udać się do gastroenterologa, który ustali przyczynę tych dolegliwości, a potem trzeba udać się do dobrego dietetyka, który dobierze odpowiednią dietoterapię, przygotuje jadłospis i dobierze terapię probiotyczną.  

Jeśli poszukujesz terapii odchudzających, dietoterapii w chorobach przewlekłych i dietozależnych, konsultacji dietetycznych dla sportowców, to zapraszamy do naszych placówek w Krakowie, Kalwarii Zebrzydowskiej, Miechowie, Proszowicach.
 

Opracowanie: Eunika Bogucka
Zdjęcia: 
Sora Shimazaki z Pexels
Karolina Moskała

Źródła:
Beata Bednarczuk: Słownik bakterii. Warszawa: adamantan, 2008. ISBN 978-83-7350-076-1 
https://www.ibprs.pl/wp-content/uploads/2018/08/PNiTPRS-2015-nr-1-RozdziaIV.pdf
https://bacdive.dsmz.de/index.php?search=1693&submit=Search

Artykuły powiązane:

.

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.