SIBO, SIFO, IBS - jakie są objawy, jak leczyć takie dolegliwości?

SIBO, SIFO, IBS - czym są i jak postępować w takich dolegliwościach?

Istnieją różne dolegliwości związane ze zdrowiem układu pokarmowego. Na szczęście wiele z nich to w miarę łagodne i przejściowe stany, które można wyleczyć odpowiednim postępowaniem farmakologicznym oraz dobrze dobraną i zaplanowaną dietą.
 
Jak donoszą dietetycy, w ostatnich kilku miesiącach w ich gabinetach pojawia się coraz więcej pacjentów skarżących się na nawracające bóle brzucha, biegunki, zaparcia, wzdęcia, czy refluks pokarmowy.
 
Taki stan może świadczyć o dolegliwościach z grupy SIBO, SIFO czy IBS – te pojęcia przybliży nam dietetyk NZOZ Revitamgr Maciej Wielgosz.

Zacznijmy od wyjaśnienia pojęć SIBO, SIFO oraz IBS

m.wielgosz dietetyk NZOZ Revita
mgr Maciej Wielgosz, dietetyk NZOZ Revita

Maciej Wielgosz: SIBO, SIFO, IBS są to zespoły chorobowe związane bezpośrednio lub pośrednio z zaburzeniami mikroflory bakteryjnej jelit. SIBO (ang. small intestine bacterial overgrowth), czyli zespół rozrostu flory bakteryjnej jelita cienkiego to przypadłość polegająca na patologicznym rozroście fizjologicznie występujących jelicie cienkim bakterii (w prawidłowych stanach jest ich znacznie mniej, niż w jelicie grubym), co może powodować liczne dolegliwości ze strony układu pokarmowego takie jak biegunki lub zaparcia, wzdęcia, uczucie przelewania, bóle brzucha, mdłości i zgagi, czy tzw. puste odbijanie się.
 
SIFO to natomiast (ang. small intestinal fungal overgrowth) zespół rozrostu grzybiczego jelita cienkiego, w którym to grzyby powodują dolegliwości. W SIFO większość objawów jest zbieżnych z SIBO, dlatego ważna jest odpowiednia diagnostyka w celu ustalenia przyczyn dolegliwości i wprowadzenia odpowiedniego leczenia.
 
IBS (ang. irritable bowel syndrome) to zespół jelita drażliwego, czyli nadreaktywność jelit, który wpływa na zaburzenia ich pracy powodując wiele dolegliwości. Do objawów IBS możemy zaliczyć skurczowe bóle brzucha, zmianę częstości wypróżnień (zarówno silne biegunki, jak i zaparcia), konsystencji stolca, a także wzdęcia. IBS mogą towarzyszyć również inne, mniej specyficzne objawy. Przyczyna IBS nie jest jednoznacznie poznana, jednak podaje się kilka powodów, które mogą wpływać na rozwój tego zespołu. Są to czynniki genetyczne, dysbioza jelitowa (zaburzenia mikroflory bakteryjnej jelit), przebycie infekcji żołądkowo-jelitowych, występowanie stanów zapalnych, zaburzenia funkcjonalne układu pokarmowego, nadwrażliwość trzewna, czynniki psychologiczne (przewlekły stres, lęk) oraz czynniki dietetyczne np. wysokozindustrializowana, przewożona żywność.

Dlaczego dietetycy obserwują teraz taki wysyp dolegliwości układu pokarmowego?

MW: Wydaje się, że na taki stan mocno wpłynęła pandemia i związany z nią lockdown. Skoro SIBO, SIFO i IBS tak silnie związane są z zaburzeniami mikroflory bakteryjnej jelit, to wpływ na częstość ich występowania mogą mieć czynniki negatywnie oddziałujące właśnie na mikrobiom jelit.
 
Ograniczenie aktywności fizycznej – sportowej i tej codziennej – praca zdalna, odcięcie od wielu miejsc relaksu i odpoczynku, brak możliwości wyjazdu na urlopy, przewlekły stres związany z niepewnością o przyszłość, utrata pracy, strach o zdrowie swoje i bliskich – to wszystko zaburza prawidłowe funkcjonowanie jelit i negatywnie wpływa na mikroflorę jelitową, m.in. za sprawą tzw. osi jelitowo-mózgowej. 

Aby się przed tym stresem chronić, przyjmujemy leki antydepresyjne i przeciwlękowe, które oczywiście w uzasadnionych sytuacjach są niezbędne i niezwykle korzystne, ale bardzo często mają wpływ na funkcjonowanie jelit. Często w sytuacjach stresowych zmieniamy sposób odżywiania, niejako „zajadając problemy”, podjadamy między posiłkami, nie zachowując trzygodzinnych przerw w jedzeniu lub zapominamy o odpowiednim nawodnieniu. Wszystko to nie pozostaje bez wpływu na stan naszych jelit i zasiedlających je mikroorganizmów.

Często przyczyną takich dolegliwości mogą być również przebyte zabiegi operacyjne i powstające po nich zrosty pogarszające motorykę jelit, zatrucia pokarmowe, czy pasożyty. Zatem przed rozpoczęciem leczenia, czy wprowadzeniem jakiejkolwiek diety potrzebna jest odpowiednia diagnostyka i znalezienie przyczyny takiego stanu. Sama dieta, czy postępowanie farmakologiczne nie zlikwiduje tych problemów. Może jedynie przynieść krótkotrwałą ulgę, a problem będzie nawracał.

W jaki sposób diagnozujemy SIBO, SIFO, IBS? 

MW: Diagnostyka tych dolegliwości może być czasochłonna i skomplikowana dlatego zawsze należy wykonywać ją pod opieką lekarza, który zleci odpowiednie badania. Przeprowadzenie dokładnego wywiadu lekarskiego dot. przybytych zabiegów operacyjnych, chorób towarzyszących i stylu życia jest kluczowe dla procesu zdrowienia. Stosunkowo prosto diagnozuje się SIBO i wykorzystuje się w tym celu wodorowe testy oddechowe lub wodorowo-metanowe testy oddechowe, gdzie bada się ilość wodoru w wydychanym powietrzu.
 
Wykrycie SIFO jest trudniejsze i w tym celu wykorzystuje się na przykład badania w kierunku wykrycia d-arbinitolu w moczu, który jest charakterystycznym produktem przemiany materii grzybów Candida, ewentualnie posiewy z kału. Można również wykonać badania krwi w kierunku wykrycia kandydozy (chorobę powodowaną nadmiernym rozwojem candidy w organizmie, nie tylko w jelicie cienkim). W bardziej skomplikowanych, czy niejasnych przypadkach najlepszą metodą jest pobranie w trakcie gastroskopii próbek z jelita cienkiego.
 
Nie istnieją jednoznaczne testy, które pozwoliłyby wykryć IBS, dlatego przy jego diagnostyce – ponownie podkreślam – podstawą jest wnikliwy wywiad lekarski, rozpoznanie charakterystycznych objawów i eliminacja innych chorób, które mogłyby dawać podobne objawy. Lekarz prowadzący może zlecić m.in. badania krwi wykrywające nietolerancję bądź alergię pokarmową, badania kału w kierunku pasożytów oraz inne testy diagnostyczne.

W jaki sposób leczymy SIBO, SIFO i IBS?

MW: Niezbędna będzie wizyta u gastrologa, który postawi właściwą diagnozę na podstawie wyników badań, zleci odpowiednie leczenie farmakologiczne, a na końcu skieruje na wizytę u dietetyka i ewentualne alergologa. Osoby szczególnie narażone na stres powinny szukać wsparcia u psychologa, Bez znalezienia i zaadresowania pierwotnego czynnika wywołującego przerost bakteryjny, czy zaburzenie motoryki jelit, możemy być pewni, że SIBO, czy SIFO wróci.

Odpowiednia dieta w tych chorobach jest również niezbędna w IBS, ale w tym przypadku dobrze również skonsultować się z psychologiem, ponieważ psychika w zespole jelita drażliwego gra ogromną rolę, a uporanie się ze stresem często jest czynnikiem decydującym o powodzeniu leczenia. 

Zarówno w SIBO, SIFO, czy IBS można skorzystać z terapii wisceralnej, czyli specjalistycznego masażu brzucha, który ma na celu rozluźnienie struktur jamy brzusznej, normalizację napięcia oraz usprawnienie przepływu krwi w narządach wewnętrznych i otaczających je tkankach. Dzięki temu poprawia się metabolizm, wzrasta odporność organizmu, narządy wewnętrzne są właściwie dotlenione i ułatwione jest odprowadzanie wszelkiego rodzaju toksyn. Taki masaż również działa stabilizująco na układ nerwowy. Niezbędne jest też zadbanie o prawidłowe rytmy okołodobowe czyli regularne spożywanie posiłków, wysypianie się, unikanie nadmiernej ekspozycji na światło niebieskie przed zaśnięciem – wszystko to sprzyja poprawie kondycji psychofizycznej.

A co z dietą w tych chorobach?

MW: U wielu pacjentów dobre efekty daje dieta FODMAP, w której znacznie ograniczamy spożycie konkretnych produktów zawierających oli-, di- i monosacharydy (konkretne formy węglowodanów) oraz poliole.
 
W tym celu na okres 6-8 tygodni wyklucza się część warzyw (np. warzywa cebulowe, strączkowe, kapustne), owoców (np. jabłka, nektarynki, śliwki), dużą część produktów mlecznych, produkty pszenne i żytnie oraz niektóre orzechy. Wyeliminować musimy również słodziki należące do polioli, np. ksylitol. Oprócz tego powinniśmy unikać potraw tłustych, smażonych i wysokoprzetworzonych.
 
Po tym czasie powoli rozszerza się dietę i obserwuje reakcje na poszczególne produkty. Jest ona skuteczna, ponieważ związki FODMAP łatwo fermentują w jelicie, zwiększając dolegliwości zatem ich ograniczenie w diecie przynosi widoczną ulgę. 

Jednak wdrożenie diety typu FOODMAP na początku jest trochę skomplikowane i wymaga odpowiedniego planowania, ponieważ tak jak wspomniałem, taka dieta składa się z dwóch etapów. Pierwszy to redukcja i eliminacja wyżej wymienionych produktów, drugi to stopniowe przywracanie tych produktów, po zakończonym procesie leczenia farmakologicznego.
Dlatego warto skorzystać z pomocy doświadczonego dietetyka, który opracuje jadłospis z gotowymi przepisami, tak aby zmaksymalizować efekty diety i nie doprowadzić do szybkiego nawrotu dolegliwości.
 
Trochę inaczej dieta może wyglądać w przypadku SIFO, gdzie powinniśmy zastosować dietę przeciwgrzybiczą. Jej podstawą jest ograniczenie węglowodanów prostych, przede wszystkim cukru stołowego, lecz także pochodzących z soków, miodu oraz niektórych owoców. Eliminacji podlegają również produkty zawierające drożdże. Oprócz tego dieta powinna być łatwostrawna, zdrowa i pełnowartościowa. Ale uwaga! Żadna dieta mocno eliminacyjna nie może być stosowana w sposób długotrwały, oczywiście o ile nie cierpimy na alergię pokarmową. Jeżeli objawy nawracają, oznacza to że nie zaadresowaliśmy pierwotnej przyczyny tych dolegliwości, a jedynie przeprowadziliśmy leczenie objawowe!

Proszę podać przykład jadłospisu na jeden dzień diety eliminacyjnej?

MW: Każdy pacjent inaczej reaguje na konkretne produkty i dania, dlatego wszystkie układane przeze mnie jadłospisy są indywidualnie dobranymi i zbilansowanymi zbiorami przepisów i zaleceń. Dieta jest dwuetapowa i mogę podać podać przykładowy dzień osoby stosującej dietę FODMAP na drugim etapie leczenia.

Przykładowy jadłospis FODMAP:

Śniadanie:

  • Owsianka na mleku ryżowym z truskawkami.

 II śniadanie:

  • Kanapka na chlebie orkiszowym lub gryczanym z jajkiem i rzodkiewką.

Obiad:

  • Pieczona pierś z kurczaka, młode ziemniaki z masłem i mizeria z jogurtem roślinnym.

 Podwieczorek:

  • Zielony koktajl ze szpinaku, banana i pomarańczy + pestki dyni.

Kolacja:

  • Naleśniki gryczane z małem orzechowym lub migdałowym z jagodami lub truskawkami.

Jak długo powinniśmy być na diecie eliminacyjnej?

MW: Jeśli chodzi o dietę FODMAP, to wdrażamy ją tuż po przeprowadzonym leczeniu farmakologicznym z zaleceniem aby trwała nie dłużej, niż 4-6 tygodni, ponieważ może być ona niedoborowa. Dietę przeciwgrzybiczą powinniśmy stosować w czasie kuracji, ponieważ przy dłuższym stosowaniu może stawać się uciążliwa, a przy niewłaściwym zbilansowaniu również może wywoływać pewne niedobory (dlatego warto konsultować się z dietetykiem). W obu wypadkach zalecana jest również fitoterapia, regulująca wypróżnianie się, tak aby zapobiec nawrotom choroby. O doborze konkretnych specyfików decyduje lekarz i zawsze dążymy do tego, aby z czasem odstawić wszelkie leki i przywrócić naturalne funkcjonowanie jelit.
 
Inaczej sprawa ma się, gdy wraz z chorobami jelit cierpimy na alergię lub nietolerancję pokarmową, np. nietolerancję laktozy czy glutenu. W takim przypadku konieczna jest stała eliminacja szkodzących nam produktów lub wykorzystywanie zamienników, które są ich pozbawione, np. bezlaktozowe produkty mleczne. Dlatego zachęcam do wizyty u dietetyka, na początku każda dieta może wydawać przytłaczająca, ale uregulowanie problemów z jelitami znacząco podnosi komfort życia.
 
 Zapraszamy na wizytę do naszego specjalisty dietetyka i alergologa. Oferujemy dogodne terminy dopasowane do Twoich potrzeb! Nie zwlekaj umów się już dziś: +48 601 555 644

Opracowanie: Eunika Bogucka
Zdjęcie: Karolina Moskała oraz  Monstera z Pexels
 

Artykuły powiązane:

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.