Udar mózgu – profilaktyka, jakie są objawy i rokowania?

Udar mózgu – profilaktyka, objawy, rokowanie

Udar mózgu to wciąż częsta przyczyna zgonów w krajach rozwiniętych. Według statystyk WHO jest trzecią, po chorobach serca i nowotworach, przyczyną zgonów oraz najczęstszą przyczyną trwałej niesprawności u osób powyżej 40. roku życia. W Polsce co roku udaru mózgu doznaje około 70 000 osób.

O zapobieganiu, rozpoznawaniu i rokowaniu w udarach mózgu rozmawiamy z naszym lekarzem neurologiem dr n. med. Anną Helon.

Zacznijmy od tego czym jest udar mózgu? 

Anna Helon neurolog NZOZ Revita
dr n.med. Anna Helon, neurolog NZOZ Revita

Dr n. med. Anna Helon: Według klasyfikacji WHO udar mózgu jest to zespól kliniczny, który charakteryzuje się nagłym wystąpieniem objawów ogniskowych lub uogólnionych zaburzeń czynności mózgu, które utrzymują się powyżej 24 godzin i nie mają innej przyczyny niż naczyniowa.

Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje udarów mózgu: niedokrwienny – inaczej zawał mózgu (stanowi 85-90% udarów) i krwotoczny – potocznie nazywany wylewem krwi do mózgu (ok. 10%). Jest jeszcze nieduża grupa pacjentów, którym pękają tętniaki, co skutkuje krwotokiem podpajęczynówkowym.

 

Jakie są objawy udaru mózgu?

A. H.: Udar mózgu najczęściej manifestuje się w sposób nagły. Do objawów udaru mózgu zaliczamy asymetrię twarzy – najczęściej opadanie kącika ust, osłabienie kończyn po jednej stronie, zaburzenia widzenia, zaburzenia mowy, połowiczne zaburzenia czucia, zaburzenia równowagi czy nagły, silny ból głowy z nudnościami i/lub wymiotami. 

Od razu chcę podkreślić, że jeżeli podejrzewamy u siebie lub u kogoś z bliskich wystąpienie udaru mózgu musimy niezwłocznie zadzwonić po pogotowie ratunkowe (nr telefonu 112) i przetransportować pacjenta do szpitala, co może uratować jego życie lub uchronić przed ciężką niepełnosprawnością. Bardzo istotne jest okno czasowe w którym pacjent znajdzie się w szpitalu, najlepiej w oddziale neurologii, ponieważ obecnie stosuje się leczenie trombolityczne udarów niedokrwiennych, pod warunkiem, że od czasu wystąpienia objawów upłynęło maksymalnie od 4,5 godziny do 6 godzin dla trombektomii (zabieg usunięcia skrzepliny z naczynia). Wśród neurologów istnieje powiedzenie: CZAS to mózg!

Warto podkreślić, że istnieją proste testy mogące ułatwić każdemu z nas rozpoznanie udaru mózgu, jak np. test  F.A.S.T. 

Jak rozszyfrować ten skrót?

A. H.:  Skrót  F.A.S.T. to nic innego jak pierwsze litery angielskich słów: FACE – twarz, ARM – ramię, SPEECH –  mowa, oraz TIME – czas.

Jeżeli obserwujemy jakiekolwiek niepokojące zmiany w wyglądzie i zachowaniu kogoś w naszym otoczeniu, warto wówczas poprosić go o wykonanie trzech prostych czynności, które są elementem testu F.A.S.T.:

  1. Uśmiechnięcie się – obie strony twarzy powinny być symetryczne. Jeżeli któryś z kącików ust opada, możemy podejrzewać udar.
  2. Poproszenie o zamknięcie oczu i wyciągnięcie rąk do przodu wnętrzem dłoni do góry. Jeżeli któreś z ramion będzie opadać, może to sugerować udar. Jeżeli chory leży, można go poprosić o oddzielne uniesienie kończyn dolnych i górnych. Jeżeli nie unosi kończyny po jednej stronie ciała lub jeżeli jedna z nich powoli opada, jest to powód do niepokoju.
  3. Głośne powtórzenie słów typu, np. kaftanik, kaloryfer lub powtórzenie dowolnego zdania. Jeżeli mowa będzie bełkotliwa, pacjent będzie wzbraniał się przed powtórzeniem lub jeżeli wypowiedziane słowa czy zdania będą przekręcone to z dużą pewnością, możemy podejrzewać wystąpienie udaru.

Pamiętajmy, że nie wszystkie objawy występują jednocześnie i jeżeli mamy jakiekolwiek wątpliwości należy natychmiast wezwać służby medyczne. Jeżeli nie mamy możliwości samodzielnie przetransportować chorego do szpitala i oczekujemy na przyjazd karetki pogotowia to należy odpowiednio ułożyć poszkodowanego.  

Dlaczego udar mózgu jest tak groźny dla zdrowia i życia człowieka?

A. H. Obecnie z powodu udaru niedokrwiennego mózgu w ciągu trzech miesięcy od zachorowania umiera około 20% chorych. Śmiertelność w krwotokach mózgowych jest znacznie wyższa. 

Jakie są rokowania po wystąpieniu udaru mózgu?

A.H.: Rokowanie zależy od szeregu czynników m. in: umiejscowienia i rozległości ogniska udarowego, chorób dodatkowych i motywacji samego pacjenta. Po wystąpieniu udaru mózgu pacjent powinien mieć wdrożoną rehabilitację ruchową w zasadzie już od drugiej doby. Ważne są również ćwiczenia logopedyczne i psychoterapia. Niestety u niektórych chorych pozostaje niesprawność: niedowład kończyn czy zaburzenia mowy. Często towarzyszy temu depresja poudarowa czy padaczka. 

W jaki sposób można zapobiegać wystąpieniu udaru mózgu? 

A.H.: Ważną jednostką chorobową są przemijające ataki niedokrwienne (TIA) - są to objawy, które wg definicji nie trwają dłużej niż 24 godziny. Chory najczęściej zgłasza jednooczne zaburzenia widzenia, może mieć zaburzenia mowy, czucia lub osłabienie kończyn. Objawy szybko ustępują, zwykle utrzymują się od kilkunastu minut do dwóch godzin. Niestety są to objawy przepowiadające, że wystąpi u pacjenta udar mózgu w ciągu najbliższych tygodni.

Dlatego pacjent z przemijającymi objawami niedokrwiennymi powinien być szybko diagnozowany. Konieczny jest kontakt z lekarzem, najlepiej neurologiem i badania: laboratoryjne, ponadto tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI) mózgu z kontrastem, USG tętnic przedczaszkowych metodą Dopplera i badania kardiologiczne: ECHO serca, EKG metodą Holtera i pomiary ciśnienia tętniczego metodą Holtera - ABPM. 

Rozpoznanie i odpowiednie leczenie przyczyny przemijającego niedokrwienia mózgu np.: migotania przedsionków, zwężenia tętnic przedczaszkowych, wad serca, nadciśnienia tętniczego, może uchronić chorego przed wystąpieniem udaru mózgu. 

W ramach szeroko pojętej profilaktyki udarów mózgu warto nieustająco przypominać o zasadach zdrowego trybu życia, szczególnie osobom po 40. roku życia. Są one powszechnie znane, ale nie zawsze stosowane w praktyce. Najistotniejsza jest regularna, umiarkowana aktywność fizyczna, zdrowa dieta np. śródziemnomorska i regularne spożywanie ok. 4 małych posiłków dziennie. Jeżeli nie mamy wystarczającej wiedzy i doświadczenia w planowaniu pełnowartościowych posiłków czy problemy z otyłością warto udać się do dietetyka, który opracuje dla nas odpowiedni jadłospis i przypomni zasady dobrego odżywiania się. 

Bardzo ważny jest też efektywny wypoczynek i odpowiednia ilość snu. Również przewlekły stres - nadmierne i długotrwałe obciążenia emocjonalne mogą sprzyjać wystąpieniu udaru. W trudnych emocjonalnie sytuacjach warto korzystać z pomocy terapeuty i nie czekać aż doprowadzimy nasz organizm do skrajnego przeciążenia. 

Jeżeli w Twojej rodzinie wystąpiły udary mózgu lub inne problemy sercowo-naczyniowe zgłoś się do specjalistów w naszej przychodni! Nie czekaj, zarejestruj się: +48 601 555 644
 

Opracowanie: Eunika Bogucka
Foto: Karolina Moskała oraz
 Marcus Aurelius z Pexels

Artykuły powiązane:

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.