USG dzieci - kiedy się zgłosić, jak się przygotować?

USG dziecka - kiedy warto je wykonać i jak się przygotować?

O badaniach USG dzieci rozmawiamy z naszym specjalistą ultrasonografii i medycyny rodzinnej lek. Damianem Brzostowiczem.

lek.D.Brzostowicz, NZOZ Revita
lek. Damian Brzostowicz

Jakie sygnały, czy objawy powinny nas skłonić do wykonania USG u dziecka?

lek. Damian Brzostowicz: Z niepokojącymi objawami u dziecka powinniśmy udać się najpierw na konsultację do lekarza rodzinnego lub pediatry, czyli lekarza pierwszego kontaktu. 

To z nim powinniśmy ustalić, czy dany objaw lub objawy wymagają pogłębienia diagnostyki. Dziecko często nie powie nam, że coś jest nie tak, nie potrafi nazwać objawów tak, jak dorosły. Przykładowo kilkulatek zapytany gdzie boli brzuch, zawsze pokazuje okolicę pępka, nie powie nam czy to wzdęcie, zgaga, czy ból kłujący, czy rozlany. Zatem najlepiej, aby badanie USG odbywało się po wcześniejszej konsultacji lekarskiej jako jej uzupełnienie. Zdarza się jednak, że rodzice sami decydują zgłosić się z dzieckiem na badanie bardziej „profilaktycznie” niż z powodu konkretnych dolegliwości.

Z jakimi problemami najczęściej przychodzą rodzice z dziećmi na USG?

DB: Wśród dzieci, dominują badania USG jamy brzusznej i tkanek miękkich – rodzice najczęściej przyprowadzają dzieci z bólami brzucha o różnym podłożu np. z zaparciami, albo po infekcjach dróg moczowych, z powodu krwiomoczu lub krwi w stolcu. 

U maluszków, badanie często wykonywane jest z powodu niezstąpienia jąder, kiedy brak jest wyczuwalnych jąder w worku mosznowym. Dodatkowo u chłopców często przyczyną zgłoszenia są przepukliny. 

Badania USG są również niezbędne w razie przedwczesnego dojrzewania lub opóźnionego dojrzewania. U dziewcząt w ramach USG jamy brzusznej zawsze oceniam narząd rodny, jeśli tylko pozwalają na to warunki (konieczny jest dobrze wypełniony pęcherz moczowy). Praktycznie zawsze u dziewczynek udaje się ocenić macicę i jajniki nawet u niemowląt. 

Osobną grupą rodziców zgłaszających się na badanie są rodzice zaniepokojeni powiększonymi węzłami chłonnymi u dzieci. W sezonie wakacyjnym dużą grupę pacjentów stanowią także dzieci po urazach, zazwyczaj drobnych, choć czasem poza stłuczeniami trafiają się poważniejsze urazy.

USG brzucha dziecka – co wykrywa?

DB: Zakres wykrywanych w USG nieprawidłowości jest olbrzymi, u dzieci chyba jeszcze szerszy niż u dorosłych. Dziecko nie jest miniaturką dorosłego, u dzieci występują inne patologie, a inne niż u dorosłych obrazy są prawidłowe – na przykład istnieje taki narząd jak grasica, która występuje tylko u dziecka, natomiast u dorosłego ma jej nie być, musi wcześniej zaniknąć – zastępuje je ciało tłuszczowe zamostkowe. 

Dlatego konieczna jest wiedza z zakresu anatomii, fizjologii oraz patologii u dzieci. Dodatkowo u dzieci wykorzystuje się inne ustawienia aparatu i często korzysta się z innych głowic, zwłaszcza u najmniejszych dzieci. 

Jak przygotować dziecko do badania USG?

DB: Do większości badań nie jest konieczne przygotowanie, np. do badania szyi, w szczególności tarczycy, czy węzłów chłonnych. Jedynie do badania USG jamy brzusznej konieczne jest przygotowanie. 

Nastolatki obowiązuje takie samo przygotowanie jak osób dorosłych, czyli wypełniony pęcherz moczowy (ostatnie oddanie moczu na godzinę przed badaniem) oraz powstrzymywanie się od spożywania pokarmów przez 4-6 godzin przed badaniem. W dniu poprzedzającym USG brzucha pacjent powinien unikać pokarmów wzdymających i ciężkostrawnych. Leki stałe pacjenci przyjmują bez zmian. 

U przedszkolaków i dzieci szkolnych wystarczy ok. 2-4 godziny bez jedzenia i picia oraz godzina bez "robienia siku". Maluszki w szczególności niemowlęta wystarczy nie karmić na godzinę przed badaniem brzuszka.

Na co jeszcze zwrócić uwagę idąc z dzieckiem do badania ultrasonograficznego?

DB: Dzieciom starszym można wytłumaczyć przebieg badania i czego oczekujemy, robiąc takie badanie. 

Z dziećmi młodszymi można wspólnie, zbadać ulubione zabawki, naśladując przebieg wizyty u lekarza. Na ogół w naszych gabinetach panuje luźna atmosfera – jako lekarz wykonujący USG nie ubieram białego fartucha, co nie „straszy” dzieci źle pamiętające poprzednie wizyty w u lekarzy np. szczepienia. Oczywiście, mimo braku białego fartucha to bezwzględnie przestrzegamy wszystkich reguł sanitarnych w dobie koronawirusa, jak maseczki, mycie i odkażanie rąk oraz głowic po każdym badaniu.

Aparat USG przedstawiam dzieciom w ciekawy sposób, dodatkowo tłumaczę, co będziemy robić tak, aby rozładować napięcie i nie stresować dziecka. Muszę przyznać, że najczęściej mi się to udaje i badanie USG przebiega w miłej i spokojnej atmosferze. 

Czasem oczywiście trafi się 2-3 latek, który jest na „nie” i nie jesteśmy w stanie nawiązać kontaktu, więc korzystam ze strategii „zbadaj najszybciej jak się da i uciekaj”. W takich przypadkach bardzo pomocne jest to, że mamy naprawdę dobry aparat i dzięki olbrzymiemu doświadczeniu udaje się badanie zakończyć bardzo szybko. Po tym już przygotowanie opisu i wyjaśnienie rodzicom dalszego postępowania przebiega w spokojnej atmosferze. 

Ważna uwaga! Dzieci jako osoby niepełnoletnie muszą przychodzić na badanie z osobą dorosłą – nie musi to być rodzic – może to być osoba sprawująca opiekę np. niania, bliski krewny, pełnoletnie rodzeństwo. W takim przypadku wymagamy jednak pisemnej zgody rodzica lub opiekuna ustawowego na wykonanie badania USG i przekazanie wyniku oraz informacji o stanie zdrowia dziecka osobie sprawującej opiekę. 

Rozmawiała: Eunika Bogucka
Ostatnia aktualizacja: 05.08.20
Zdjęcie: Karolina Moskała

Artykuły powiązane:

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.