W jaki sposób long Covid oddziałuje na ciało człowieka?

Long Covid, czyli długi Covid – objawy, diagnostyka, leczenie

Miliony pacjentów na całym świecie – po przechorowaniu Covid-19 – przez długi czas cierpią z powodu wyczerpania, problemów poznawczych oraz innych powikłań wywołanych zakażeniem koronawirusem. Dokładne przyczyny tzw. długiego Covidu wciąż wymagają dalszych analiz. Jednak dotychczasowe badania dostarczają już wielu wskazówek i wyjaśnień, dlaczego w niektórych przypadkach ta choroba może być tak wyczerpująca dla organizmu.

chory czlowiek
Wielu z pacjentów po zakażeniu koronawirusem doświadcza symptomów tzw. długiego Covidu.

Długi Covid – definicja WHO

Według definicji WHO o „długim” Covidzie mówimy wtedy, gdy w ciągu trzech miesięcy od zakażenia wirusem SARS-CoV-2 ujawnia się co najmniej jedna dolegliwość, której nie można wyjaśnić żadną inną chorobą. Dolegliwość ta musi utrzymywać się przez co najmniej dwa miesiące. Objawy mogą pojawić się już w trakcie choroby i utrzymywać się po wyzdrowieniu, lub mogą pojawić się dopiero po ustąpieniu najgorszych objawów – taką definicję długiego Covidu podaje WHO, zastrzegając przy tym, że w miarę rozwoju badań może się ona zmienić.

Long Covid – diagnostyka

Pacjenci z ciężkim przebiegiem Covid najczęściej trafiają do szpitali na tlenoterapię lub zostają podłączeni do respiratorów. Uszkodzenia narządów spowodowane ciężkim przebiegiem Covid, zapaleniem płuc, niskim poziomem tlenu, uogólnionym stanem zapalnym, powikłaniami sercowo-naczyniowymi — zwykle uwidaczniają się w tradycyjnych testach diagnostycznych np. RTG lub TK klatki piersiowej, USG płuc, badań czynnościowych np. spirometrii, EKG, czy echa serca.

Długi Covid jest jednak inny, często przybiera postać przewlekłej choroby z wieloma różnymi objawami, których nie można wyjaśnić za pomocą wyników konwencjonalnych testów laboratoryjnych i badań diagnostycznych. Trudności w wykryciu konkretnej choroby skłaniają niektórych lekarzy do częstego klasyfikowania tych objawów jako psychosomatycznych i odsyłania pacjentów do psychologa. Jednak naukowcy i lekarze, którzy w specjalnych zespołach monitorują pacjentów z długim Covidem często odkrywają szereg dysfunkcji nakładających się na siebie w całym ciele.

Z szacunkowych badań wynika, że prawdopodobnie od 10 do 30 procent osób zarażonych koronawirusem może rozwinąć długotrwałe objawy. Nadal nie jest jasne, dlaczego niektórzy ludzie rozwijają długi Covid, a inni nie, ale wyodrębniono czynniki sprzyjające takiemu przebiegowi infekcji, są to: wysoki poziom RNA wirusa na początku infekcji, obecność specyficznych autoprzeciwciał, reaktywacja wirusa Epsteina-Barra i cukrzyca typu 2.

Układ odpornościowy w przebiegu długiego Covid

Obserwacje lekarzy pokazują, że pacjenci z długotrwałym Covidem często mają zaburzone funkcje układu odpornościowego w porównaniu z pacjentami po Covidzie, którzy szybko i w pełni wyzdrowieli. Wielu badaczy uważa, że ​​przewlekła dysfunkcja układu odpornościowego po infekcji koronawirusem może wywołać łańcuch objawów w całym ciele. Jednym z wyjaśnień jest fakt, że organizm nadal walczy z pozostałościami koronawirusa wciąż obecnymi w ciele pacjenta. Naukowcy odkryli, że wirus SARS-CoV-2 bardzo szeroko rozprzestrzenia się podczas początkowej fazy infekcji, a jego materiał genetyczny może pozostać osadzony w tkankach – w jelitach, węzłach chłonnych i innych miejscach – przez wiele miesięcy. Co powoduje, że organizm pozostaje w trybie walki z wirusem przez długi czas.

Trwające badania mają na celu ustalenie, czy te rezerwuary wirusa mogą powodować przewlekły stan zapalny w otaczających tkankach, co prowadzi do dolegliwości ze strony np. układu nerwowego, czyli tzw. mgły mózgowej, problemów żołądkowo-jelitowych oraz innych objawów.

Naukowcy odkryli również dowody na to, że Covid może wywoływać trwałą i szkodliwą odpowiedź autoimmunologiczną. Badania wykazały zaskakująco wysoki poziom autoprzeciwciał, które omyłkowo wciąż atakują tkanki pacjenta, wiele miesięcy po początkowej infekcji.

Trzecią możliwością jest to, że początkowa infekcja wirusowa wywołuje przewlekły stan zapalny także poprzez reaktywację innych wirusów w organizmie pacjenta, które na co dzień są w stanie uśpienia. Jedno z badań wykazało, że reaktywacja wirusa Epsteina-Barra, którym zarażona jest większość młodych ludzi, może pomóc przewidzieć, czy u danej osoby rozwinie się długi Covid. Różni pacjenci z Covid mogą mieć różne objawy, a co za tym idzie, mogą mieć różne problemy z odpornością. 

Jak podkreśla znany immunolog z Uniwersytetu Yale, dr Akiko Iwasaki:

Identyfikacja problemów ogólnozdrowotnych, które są kluczowe dla choroby każdego pacjenta, będzie miała nadrzędne znaczenie dla prowadzenia leczenia. Na przykład pacjent z autoprzeciwciałami może skorzystać z leków immunosupresyjnych, podczas gdy pacjent z pozostałościami wirusa Covid powinien otrzymać leki przeciwwirusowe. W zależności od tego, na co choruje każda osoba, leczenie powinno być zupełnie inne.


Długi Covid – wpływ na układ krążenia

balon w ksztalcie serca
Objawy długiego Covidu mogą manifestować się jako spadek wydolności organizmu

Wielu pacjentów z długim Covidem zmaga się z problemami wydolności organizmu, szczególnie podczas aktywności fizycznej przez długi czas od zachorowania i często doświadcza nawrotu objawów podczas ćwiczeń. Wstępne badania sugerują, że dysfunkcja układu krążenia może upośledzać przepływ tlenu do mięśni i innych tkanek, ograniczając wydolność tlenową i powodując silne zmęczenie. Pogorszoną wydolność fizyczną można zaobserwować wykonując m.in. próby wysiłkowe (ekg wysiłkowe).  

W jednym z badań pacjenci z długotrwałymi objawami Covid-19 doświadczali także nieoczekiwanych reakcji podczas jazdy na rowerze. Pomimo pozornie normalnego obrazowania serca i płuc, ich mięśnie podczas aktywności fizycznej były w stanie wydobyć tylko część z dostępnej ilości tlenu z małych naczyń krwionośnych, co znacznie zmniejszyło ich zdolność wysiłkową.

W takich przypadkach winowajcą może być przewlekły stan zapalny, który u niektórych pacjentów może uszkadzać włókna nerwowe pomagające kontrolować krążenie – jest to stan zwany neuropatią małych włókien. Uszkodzone włókna są związane z dysautonomią, czyli nieprawidłowym działaniem funkcji automatycznych, takich jak częstość akcji serca, oddychanie i trawienie, które jest bardzo powszechne u pacjentów z długim Covid-19. 

Te wyniki badań pokazują, że wielu pacjentów może cierpieć na ogólnoustrojowe problemy fizyczne i nie jest to wynikiem zaburzeń typu psychosomatycznego, ale realnych uszkodzeń neurologicznych.

Problemy z wydolnością organizmu mogą być również powodowane mikroskopijnymi skrzepami krwi. Drobne skrzepy, które tworzą się podczas początkowej infekcji Covid, zwykle rozkładają się naturalnie, ale niestety mogą utrzymywać się przez dłuższy czas w organizmie pacjentów z długim Covidem. 

U tych pacjentów, obserwuje się również podwyższony poziom substancji zapalnych zwanych cytokinami. Te substancje mogą uszkadzać mitochondria, które zasilają komórki organizmu, czyniąc je mniej zdolnymi do wykorzystywania tlenu. Mogą również powodować stany zapalne w ścianach naczyń krwionośnych, co również ogranicza pobieranie tlenu. Takie procesy powodują ogromne obciążenie dla metabolizmu organizmu i sprawiają, że ​​proste czynności przypominają forsowny wysiłek fizyczny. Bez względu na przyczynę, niski poziom tlenu może przyczynić się do uczucia długotrwałego i silnego zmęczenia – najpowszechniejszego objawu długiego Covidu. 

Long Covid – wpływ na mózg

mezczyzna-z-bolem-glowy
Kłopoty z pamięcią, rozproszona uwaga, bóle głowy mogą świadczyć o syndromie long Covid

Nawet osoby z łagodnymi przypadkami Covid mogą doświadczyć trwałych zaburzeń poznawczych, w tym efektu rozproszonej uwagi, kłopotów z pamięcią, czy umiejętnością wyszukiwania słów. Chociaż nie jest jasne, jak często wirus bezpośrednio przenika do mózgu, według naukowców nawet łagodne infekcje mogą spowodować zapalenie mózgu. Infekcje mogą wywołać nadmierną aktywację komórek odpornościowych zwanych mikroglejem w podobny sposób, jak przy problemach poznawczych związanych ze starzeniem się i niektórymi chorobami neurodegeneracyjnymi.

Inna grupa badawcza stwierdziła, że ​​long Covid może znacznie zmniejszyć ilość krwi docierającej do mózgu, co było obserwowane u pacjentów z pokrewną chorobą przewlekłą, czyli zespołem chronicznego zmęczenia.

Długi Covid – oddziaływanie na płuca

zdjecie-pluc-i-lekarza

Duszność jest częstym objawem długiego Covid. Ale podstawowe badania płuc, RTG klatki piersiowej, tomografia komputerowa, USG płuc i testy funkcjonalne np. spirometria często pokazują prawidłowy obraz. Dopiero skorzystanie ze specjalistycznego obrazowania, czyli rezonansu magnetycznego (MRI) pozwala uzyskać dowody na uszkodzenie płuc wśród pacjentów z łagodnym Covid, którzy nigdy nie byli hospitalizowani. Szczegółowe obrazowanie czynności płuc wykazało, że większość pacjentów zgłaszających uczucie duszności, pobierała tlen mniej wydajnie niż osoby zdrowe, nawet jeśli struktura ich płuc wydawała się normalna we wstępnych badaniach.

Możliwym wyjaśnieniem obserwowanej duszności wśród pacjentów, którzy nie byli hospitalizowani, mogą być mikro skrzepy w tkankach płuc lub pogrubienie bariery krew-powietrze, która reguluje pobieranie tlenu w płucach. Naukowcy zastrzegają, że wstępne wnioski z tych badań muszą być potwierdzone na większej grupie pacjentów.

Rehabilitacja w trakcie długiego Covidu

kobieta-rehabilitacja-covid
Ćwiczenia fizyczne i relaksacja są istotnym czynnikiem pomagającym redukowac objawy długiego Covidu

Coraz więcej placówek i szpitali oferuje specjalistyczne usługi rehabilitacji po Covid-19 lub sanatoryjne programy rekonwalescencji, które skupiają lekarzy z doświadczeniem w leczeniu takich pacjentów. Kompleksowa diagnoza stanu pacjenta pozwala na dobranie indywidualnych zabiegów fizjoterapeutycznych, uwzględniających wszystkie jego choroby towarzyszące.

Biorąc pod uwagę liczbę pacjentów i długi czas oczekiwania, warto starać się o dostęp do programu rehabilitacyjnego tuż po wyjściu ze szpitala lub po ustąpieniu najcięższych objawów infekcji. Aktualne informacje na temat dostępnych metod rehabilitacji po Covid-19 można znaleźć na stronie pacjent.gov.pl.

W naszych placówkach możesz skorzystać z kompleksowej opieki lekarskiej, również w trudnych przypadkach. Oferujemy różnorodne badania pomocne w diagnostyce długiego Covidu m.in. spirometrię, EKG, USG płuc, próby wysiłkowe oraz inne. Rejestracja telefoniczna: +48 601 555 644

Artykuł opracowany na podstawie publikacji w The New York Times;
"How Long Covid Exhausts the Body" by Josh Keller
dostęp z dnia: 19.02.2022 

Opracowanie i tłumaczenie:
Eunika Bogucka-Jamka

Artykuły powiązane:


 

Opublikowano: 23.03.2022

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.