Reumatyzm, bóle stawów, RZS - objawy, leczenie, profilaktyka

Choroby reumatyczne, to nie tylko dolegliwości osób starszych. Dotykają one również młodych ludzi. Dowiedz się więcej o przyczynach i objawach reumatyzmu, a także o profilaktyce chorób układu ruchu. 

Reumatyzm najczęściej kojarzy nam się z chorobami wieku podeszłego, szczególnie doskwierającą w zimne, w wilgotne dni. Czym właściwie jest ta choroba?

leakrz magdalena wegrzyn reumatolog
lek. Magdalena Węgrzyn, specjalista reumatolog

Lek. Magdalena Węgrzyn, specjalista reumatolog: „Reumatyzm” nie jest nazwą żadnej konkretnej choroby. Jest to przyjęte, głównie przez osoby starsze, określenie dolegliwości ze strony układu ruchu. Szczególnie dotyczy przewlekłego, uporczywego bólu i towarzyszących mu zniekształceń stawów.

W wieku podeszłym tego rodzaju objawy mogą być wyrazem choroby zwyrodnieniowej stawów, najpowszechniejszej z chorób reumatycznych występujących u osób starszych.

Reumatyzmem określane też bywają deformacje stawów rąk i stóp w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) lub destrukcyjne, zniekształcające zmiany innych stawów w przebiegu licznych chorób zapalnych tkanki łącznej. Określenie „reumatyzm” stanowi zatem wspólną nazwę, jakby „wielki worek”, w którym umieszczane są różne choroby. Mogą mieć odmienny mechanizm i przebieg, ale wspólnym mianownikiem jest ból stawów.

Ten „worek różnych chorób” poprawnie jest nazywany chorobami reumatycznymi. Obejmuje ponad 300 odrębnych jednostek chorobowych. Nie jest natomiast prawdą, że każda z nich jest typowa dla wieku podeszłego.

Zatem występowanie chorób reumatycznych niekoniecznie wiąże się z wiekiem?

Można powiedzieć inaczej. Niektóre wiążą się z wiekiem, ale nie zawsze z wiekiem podeszłym. Część chorób reumatycznych jest bardzo charakterystycznych dla pacjentów starszych. Przykładem może być polimialgia reumatyczna czy pierwotna osteoporoza. Natomiast w przypadku innych chorób, typowy jest wczesny początek. Pierwsze objawy zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa pojawiają się często w wieku młodzieńczym, a toczeń rumieniowaty układowy u ponad połowy chorych rozwija się między 15 a 55 rokiem życia.

Warto wspomnieć, że bardzo częstą przyczyną wizyt u reumatologa są zmiany pozastawowe określane jako reumatyzm tkanek miękkich. Są to bóle w okolicach przykręgosłupowych, w obrębie obręczy barkowej i biodrowej, w okolicy stawów łokciowych, kolanowych czy nadgarstków. Za ich przyczynę uważa się przebyte pojedyncze urazy lub powtarzające się mikrourazy i przeciążenia na skutek wykonywanej pracy, wad postawy, a także uprawianego sportu.

W tej ostatniej grupie pacjentów przeważają właśnie ludzie młodzi, w niefizjologiczny sposób obciążający układ ruchu, czy to nieprawidłowo dobierając zestaw ćwiczeń wykonywanych na siłowni, czy codziennie pozostając przez wiele godzin w nieprawidłowej, wymuszonej pozycji przy biurku czy ekranie monitora.

starsi ludzie reumatyzm
Dolegliwości typu reumatycznego nie dotyczą wyłącznie osób starszych.

Kto najczęściej jest zagrożony chorobami typu „reumatycznego”?

Trudno jest krótko odpowiedzieć na to pytanie, biorąc pod uwagę mnogość i odmienność chorób reumatycznych. Zagrożone, czyli obarczone nieco większym prawdopodobieństwem wystąpienia choroby reumatycznej są osoby, mające wśród najbliższych krewnych osoby chore.

Wiadomo jednak, że do zainicjowania choroby konieczne jest jednoczesne występowanie kilku czynników. Nie mamy wpływu na nasze geny, ale niektórych czynników ryzyka możemy unikać, choć niekiedy nie zdajemy sobie z tego faktu sprawy. Na przykład uważa się, że ryzyko zachorowania na reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest większe się u osób palących tytoń, a także przy zaniedbaniach stomatologicznych, w przypadku bakteryjnego zapalenia przyzębia. Wnioski nasuwają się same.

Nie bez znaczenia dla rozwoju niektórych chorób reumatycznych jest także dbanie o utrzymanie prawidłowej masy ciała, jak to ma miejsce w chorobie zwyrodnieniowej czy o odpowiedni skład diety, szczególnie w dnie moczanowej. Wpływając na poprawę codziennych nawyków żywieniowych czy związanych z aktywnością fizyczną, zmniejszamy w pewnym stopniu zagrożenie i tym samym prawdopodobieństwo konieczności konsultacji reumatologa w kolejnych latach.

Jakie objawy, oprócz bólu stawów powinny nas skłonić do wizyty u lekarza reumatologa?

Na pewno, mylne jest przekonanie, że jedynie dolegliwości ze strony stawów czy mięśni mogą być sygnałem rozwijającej się choroby. Schorzenia reumatyczne są zapalnymi chorobami tkanki łącznej, a więc tkanki będącej elementem bardzo wielu narządów. Stąd manifestacją choroby mogą okazać się także niektóre zmiany skórne, objawy ze strony jamy ustnej, ślinianek, przewodu pokarmowego, nerek, dróg oddechowych, układu nerwowego czy gałki ocznej.

Objawy reumatyzmu mogą być bardzo różne. Często rozwój choroby może poprzedzać uczucie zmęczenia, osłabienia, powiększenie węzłów chłonnych, stany podgorączkowe lub gorączka. Zwykle towarzyszą im nieprawidłowe wyniki podstawowych badań krwi, takie jak anemia, nieprawidłowy poziom leukocytów i płytek krwi oraz podniesiony poziom wskaźników zapalnych. Reasumując, nieomal każdy objaw kliniczny, może być manifestacją choroby reumatycznej. Brzmi to trochę złowrogo, więc niejako „na pocieszenie” trzeba stanowczo podkreślić, że schorzenia reumatyczne nie należą do najczęstszych, a ponadto do ich rozpoznania konieczny jest nie pojedynczy objaw, ale cała konstelacja współistniejących symptomów.

Ważne jest natomiast, by spośród typowo internistycznych objawów wyodrębnić te, które pasują do siebie jak puzzle i układają się w pewną całość, która uzasadnia podejrzenie choroby reumatycznej. Na przykład u młodej kobiety z izolowaną anemią w pierwszej kolejności należy wykluczyć niedobór żelaza, ale jeśli anemii towarzyszy nasilone wypadanie włosów, afty w jamie ustnej i rumień na skórze twarzy, to mogą to być objawy reumatyzmu i taka osoba bezwzględnie powinna zgłosić się na konsultację do reumatologa.

A czy u osób młodych jakieś objawy powinny wzbudzić szczególną „reumatologiczną” czujność?

Warto zwrócić uwagę na przynajmniej dwie sytuacje, których nie wolno bagatelizować. Pierwsza z nich to bóle w okolicy krzyżowej, niekiedy z towarzyszącym bólem pośladków, pojawiające się przed 40 rokiem życia. Jeśli narastają powoli, bez poprzedzającego urazu i nie zmniejszają się w czasie odpoczynku, to są wskazaniem do konsultacji reumatologa, szczególnie jeśli czas ich trwania przedłuża się ponad trzy miesiące.

Druga sytuacja to stan, kiedy dochodzi do powtarzających się zmian zabarwienia palców pod wpływem zimna lub stresu, lub bez żadnej przyczyny. Kiedy pojawia się wyraźnie odgraniczone zblednięcie całego palca albo tylko części lub kilku palców, a w następnym etapie ich sinienie i zaczerwienienie. Należy wówczas na podstawie pomocniczych badań ustalić, czy jest to tylko nieistotny dla zdrowia objaw, czy jeden z elementów choroby reumatycznej.

Dziękuję za rozmowę. W razie jakichkolwiek pytań zapraszamy na konsultację reumatologiczną do przychodni NZOZ Revita.

Dziękuję i zapraszam na wizytę!

W kolejnej części rozmowy odpowiemy na pytania, czy nowoczesne terapie manualne typu osteopatia i masaże pomagają w leczeniu schorzeń reumatologicznych, oraz jaka dieta i aktywność fizyczna wskazana jest w chorobach tego typu.

Rozmawiała: EBJ