Udar mózgu – przyczyny i objawy

Udar mózgu jest przyczyną co trzeciego zgonu po 40. roku życia lub trwałego kalectwa, które następuje w wyniku udaru. W krajach rozwiniętych udar mózgu to powszechna przyczyna zgonów lub trwałych uszkodzeń tego organu.

O tym, jak rozpoznać udar mózgu oraz dlaczego regularne badania kardiologiczne są ważne w zapobieganiu udarom, rozmawiamy z lekarzem Pawłem Koziełem.

Panie doktorze czym dokładnie jest udar mózgu?

lek. Paweł Kozieł
lek. Paweł Kozieł NZOZ Revita

Lek. Paweł Kozieł: Udarem mózgu nazywamy nagłe wystąpienie zaburzeń czynności mózgu, powstałe w wyniku nieprawidłowości związanych z przepływem krwi w mózgu.

Wyróżnia się dwa główne typy udaru: niedokrwienny (ok. 80%) i krwotoczny (ok. 20%). W zależności od rozległości oraz lokalizacji miejsca uszkodzenia mózgu, objawy udaru mogą się różnić.

W wielu przypadkach udar mózgu jest stanem zagrożenia życia, wymagającym bezwzględnej hospitalizacji w ramach wyspecjalizowanego oddziału udarowego. Dlatego nigdy nie należy lekceważyć pierwszych symptomów postępującego udaru!

Czyli szybka interwencja medyczna jest najważniejsza w łagodzeniu skutków udaru?

PK: Szybkie rozpoznanie i leczenie udaru może nie tylko uratować życie, ale również  zadecydować o tym, jak rozległe będą następstwa uszkodzenia mózgu. Komórki mózgu są niezwykle wrażliwe na niedotlenienie i zaczynają obumierać już po kilku minutach od wystąpienia udaru.

Wielu chorych kwalifikuje się do leczenia, które może odwrócić lub znacznie ograniczyć skutki udaru, pod warunkiem, że zostanie ono zastosowane nie później niż trzy godziny od momentu pojawienia się udaru.

W związku z powyższym, podejrzewając udar mózgu, należy jak najszybciej zadzwonić po pogotowie ratunkowe i przetransportować pacjenta do szpitala, co może uratować życie lub uchronić przed ciężką niepełnosprawnością.

Nagłe pojawienie się któregokolwiek z objawów takich jak: asymetria twarzy, osłabienie kończyn po jednej stronie, zaburzenia widzenia, zaburzenia mowy, zaburzenia równowagi czy nagły silny ból głowy zawsze powinny być alarmujące. Istnieją proste testy mnemotechniczne mogące ułatwić każdemu z nas rozpoznanie udaru mózgu, jak np. test F.A.S.T.

Na czym polega ten test?

PK: Skrót F.A.S.T. to nic innego jak pierwsze litery angielskich słów: FACE – twarz, ARM – ramię, SPEECH –  mowa, oraz TIME – czas.

Jeżeli podejrzewamy, że ktoś w naszym otoczeniu może właśnie przechodzić udar, wystarczy poprosić go o wykonanie trzech prostych czynności, które są elementem testu F.A.S.T.:

  1. Uśmiechnięcie się – obie strony twarzy powinny być symetryczne. Jeżeli któryś z kącików ust opada, możemy podejrzewać udar.
     
  2. Poproszenie o zamknięcie oczu i wyciągnięcie rąk do przodu wnętrzem dłoni do góry. Jeżeli któreś z ramion będzie opadać, może to sugerować udar. Jeżeli chory leży, można go poprosić o oddzielne uniesienie kończyn dolnych i górnych. Jeżeli nie unosi kończyny po jednej stronie ciała lub jeżeli jedna z nich powoli opada, jest to powód do niepokoju.
     
  3. Głośne powtórzenie słów typu, np. flanela, kaftanik, kaloryfer lub powtórzenie dowolnego zdania. Jeżeli mowa będzie bełkotliwa, pacjent będzie wzbraniał się przed powtórzeniem lub jeżeli wypowiedziane słowa czy zdania będą przekręcone to z dużą pewnością, możemy podejrzewać wystąpienie udaru.

Pamiętajmy, że jeżeli zaobserwujemy powyższe objawy, należy niezwłocznie zadzwonić na numer ratunkowy 112 lub 999! Czas jest najważniejszy w przypadku udaru i tylko dzięki natychmiastowej interwencji można uratować choremu życie i zdrowie.

Udar mózgu powszechnie uważany jest za schorzenie neurologiczne, dlaczego zatem tak ważne są regularne badania i kontrole u kardiologa?

PK: Udary mózgu dzielimy na dwa główne typy: niedokrwienny i krwotoczny. Udar niedokrwienny, ok. 80% przypadków udaru, rozpoznajemy, gdy tętnica zaopatrująca jakąś część mózgu w krew staje się niedrożna, tzn. krew nie przepływa przez nią lub przepływa w ilości niewystarczającej. Niedrożność tętnic najczęściej jest wynikiem nieleczonej choroby miażdżycowej.

Udar krwotoczny, ok. 20% przypadków udaru, powstaje w wyniku pęknięcia ściany tętnicy mózgowej i wydobywania się krwi poza naczynie, czyli wylew.

Oba typy udaru ściśle wiążą się ze stanem układu sercowo-naczyniowego. Wczesne wykrycie czynników ryzyka takich jak: miażdżyca, hipercholesterolemia, nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków czy cukrzyca oraz wdrożenie odpowiedniego postępowania może skutecznie zapobiegać udarom w przyszłości. Takie działania nazywamy prewencją pierwotną.

Kto jeszcze może być zagrożony wystąpieniem udaru?

PK: Oprócz osób chorujących na wyżej wymienione choroby, podwyższone ryzyko udaru występuje również u osób palących, nadużywających alkoholu, otyłych oraz prowadzących siedzący tryb życia.

W krajach rozwiniętych każdego roku na udar mózgu zapadają 2 na 1000 osób w populacji ogólnej, ale aż 10 na 1000 osób po 65. roku życia.

Udar niedokrwienny występuje najczęściej u osób starszych, natomiast udar krwotoczny zdarza się nierzadko w młodym wieku, jeśli przyczyną są wady budowy ściany tętnic.

Jeżeli ktoś z naszych bliskich miał udar, warto udać się do kardiologa i przeanalizować czy i my nie jesteśmy w grupie podwyższonego ryzyka.

W jaki sposób można zmniejszyć ryzyko wystąpienia udaru?

PK: Podobnie jak w przypadku innych chorób sercowo-naczyniowych kluczowa jest profilaktyka nastawiona na wykrywanie i modyfikację bądź eliminację czynników ryzyka.

Rzucenie palenia, ograniczenie spożycia alkoholu, przestrzeganie zasad zdrowego żywienia z redukcją masy ciała u osób z nadwagą i otyłością oraz odpowiednia aktywność fizyczna należą do podstawowych zasad prewencji chorób sercowo-naczyniowych. Zasady te powinny być stosowane przez każdego niezależnie od stanu zdrowia.

Ponadto u osób z chorobami towarzyszącymi, bardzo ważna jest kontrola czynników ryzyka, czyli nadciśnienia tętniczego, zaburzeń gospodarki lipidowej, zaburzeń gospodarki węglowodanowej prowadzona pod opieką lekarską.

U części osób wskazane może być poszerzenie diagnostyki o dodatkowe badania, takie jak EKG, monitorowanie holterowskie, badanie echokardiograficzne - echo serca.

Większość osób zgłasza się do lekarza, dopiero gdy pojawiają się objawy choroby, tymczasem prawidłowa kontrola najważniejszych czynników ryzyka związanych ze stylem życia i chorobami towarzyszącymi może uchronić nas przed koniecznością często skomplikowanego i długotrwałego leczenia w przyszłości. Nawet proste czynności, takie jak regularne i prawidłowe mierzenie ciśnienia mogą pomóc zredukować ryzyko, że zostaniemy zaskoczeni takim nagłym epizodem.

Nigdy nie jest za późno na zmianę stylu życia oraz ograniczenie ryzyka. Warto zacząć już dziś, kierując się treścią pewnego niezwykle mądrego przysłowia: „dzisiaj jest pierwszy dzień reszty naszego życia”.

Dziękuję za rozmowę

PK: Dziękuję i zapraszam na badania i konsultacje do naszej przychodni.

Rozmawiała: Eunika Bogucka

Artykuły powiązane:

Nasz blog "Promocja Zdrowia" ma charakter edukacyjno-informacyjny, ale nie stanowi i nie zastępuje porady lekarskiej. Dokładamy wszelkich starań, aby prezentowane artykuły były poprawne merytorycznie i aktualne, jednak wszelkie decyzje związane z przebiegiem leczenia należą do lekarza oraz pacjenta i powinny być podejmowane po konsultacji ze specjalistą. Zachęcamy do kontaktu z naszymi lekarzami. Nie ponosimy odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych na stronach serwisu.